Geografiya
Atmosfera va bosim
Atmosfera Yerni o'rab turgan havo qobig'idir. Uning tuzilishi va bosimi ob-havoni belgilaydi.
Tarkibi va qatlamlari
| Gaz | Ulushi |
|---|---|
| Azot | taxminan 78% |
| Kislorod | taxminan 21% |
| Argon | taxminan 0,9% |
| Karbonat angidrid | taxminan 0,04% |
- Eng ko'p gaz: azot (78%), kislorod emas.
- Qatlamlar pastdan yuqoriga: troposfera, stratosfera, mezosfera, termosfera, ekzosfera.
- Ob-havo troposferada bo'ladi. Qalinligi qutbda 8-10 km, ekvatorda 16-18 km.
- Stratosferada ozon qatlami joylashgan.
Bosim
- Normal bosim: 760 mm sim. ust. (taxminan 1013 gPa), dengiz sathida, 0 °C da.
- Har 10,5 m da bosim 1 mm kamayadi.
- Asboblar: barometr (bosim), termometr (harorat), gigrometr (namlik).
- Past bosim (siklon): havo ko'tariladi, bulut va yog'in bo'ladi.
- Yuqori bosim (antisiklon): havo cho'kadi, havo ochiq bo'ladi.
Harorat
Troposferada balandlik oshgan sari harorat har 1 km da taxminan 6 °C pasayadi.
Misol: dengiz sathida bosim 760 mm. 105 m balandlikda: 105 ÷ 10,5 = 10, demak 760 - 10 = 750 mm.
Siklon: past bosim, yog'in. Antisiklon: yuqori bosim, quruq havo.
Mavzu boʻyicha test
Atmosfera havosida eng ko'p gaz qaysi?
- AKislorod
- BAzot
- CArgon
- DKarbonat angidrid
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Azot
Esla: Eng ko'p gaz: azot (78%)
Ob-havo hodisalari atmosferaning qaysi qatlamida bo'ladi?
- AStratosfera
- BMezosfera
- CTermosfera
- DTroposfera
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) Troposfera
Esla: Ob-havo troposferada bo'ladi
Har 10,5 m ko'tarilganda bosim taxminan qanday o'zgaradi?
- A1 mm ga ortadi
- B1 mm ga kamayadi
- C10 mm ga kamayadi
- DO'zgarmaydi
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 1 mm ga kamayadi
Esla: Har 10,5 m da bosim 1 mm kamayadi
Havo cho'kib, ochiq ob-havo keltiradigan bosim sohasi qanday ataladi?
- AAntisiklon
- BSiklon
- CFront
- DPassat
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) Antisiklon
Esla: Siklon: past bosim, yog'in
Dengiz sathida bosim 760 mm bo'lsa, 210 m balandlikda taxminan necha mm bo'ladi?
- A760
- B750
- C740
- D550
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 740
Esla: Har 10,5 m da bosim 1 mm kamayadi