DTM testlarga tayyorgarlik: format, fanlar va mashq

DTM — Davlat Test Markazi tomonidan bir yilda bir marta oʻtkaziladigan, oliy taʼlimga kirish uchun asosiy sinov hisoblanadi. Natija shu yilning oʻzida OTMga hujjat topshirish uchun ishlatiladi, shuning uchun tayyorgarlik oldindan va tizimli boʻlishi kerak. Testda toʻplangan ball tanlangan yoʻnalish boʻyicha grant yoki kontrakt asosida oʻqishga oʻtish imkonini belgilaydi, shuning uchun har bir ball muhim ahamiyat kasb etadi.

Test maktabni shu yili yoki avvalgi yillarda tugatgan, kollej yoki texnikumni bitirgan hamda qaytadan yaxshiroq natija koʻrsatmoqchi boʻlgan har qanday abituriyent uchun ochiq. Yoshi yoki bitirgan yili qatʼiy chegaralanmagan, faqat rasmiy roʻyxatdan oʻtish muddatlariga amal qilish talab etiladi, aks holda joriy yilgi imtihonda qatnashish imkoni qoldirilmaydi. Har yili roʻyxatdan oʻtish muddatlari va tartibi biroz oʻzgarishi mumkin, shuning uchun rasmiy eʼlonlarni kuzatib borish tavsiya etiladi.

Test 5 ta fan boʻyicha jami 90 ta savoldan iborat. 3 ta majburiy fan — ona tili, matematika va Oʻzbekiston tarixi — har biridan 10 tadan savol beriladi, toʻgʻri javob 1,1 balldan hisoblanadi, yaʼni har fandan maksimal 11 ball, uchtasidan jami 33 ball toʻplash mumkin. Bu uchta fan barcha yoʻnalishlar uchun bir xil boʻlgani sababli, ularga tayyorgarlik yoʻnalishdan qatʼi nazar foyda beradi.

2 ta yoʻnalish fanidan esa har biridan 30 tadan savol beriladi: birinchi fan 3,1 balldan — maksimal 93 ball, ikkinchi fan 2,1 balldan — maksimal 63 ball. Shunday qilib umumiy maksimal natija 189 ballni tashkil etadi. Butun test uchun 3 soat (180 daqiqa) vaqt ajratiladi va notoʻgʻri javob ball ayirmaydi, shuning uchun har savolga javob belgilash, hatto ishonchsiz boʻlsa ham, foydali hisoblanadi. Vaqtni besh fan orasida toʻgʻri taqsimlash natijaga sezilarli taʼsir qiladi.

DTM tizimida jami 11 ta fan mavjud: ona tili, matematika, Oʻzbekiston tarixi, ingliz tili, fizika, kimyo, biologiya, geografiya, huquq, adabiyot va rus tili. Ona tili, matematika va Oʻzbekiston tarixi barcha abituriyentlar uchun majburiy, qolgan sakkiztasi esa tanlangan mutaxassislikka qarab yoʻnalish fani sifatida tanlanadi. Har fanning oʻz dasturi va mavzular roʻyxati bor, shuning uchun ularni alohida-alohida oʻrganish tavsiya etiladi.

Har OTM va yoʻnalish oʻz fan juftligini eʼlon qiladi: masalan filologiya yoʻnalishlari koʻpincha ingliz tili, adabiyot yoki rus tilini, yurisprudensiya huquqni, tibbiyot va texnik sohalar esa fizika, kimyo yoki biologiyani soʻraydi. Tanlovdan oldin aynan qaysi ikki fan kerakligini OTM eʼlonidan tekshirib olish shart, chunki notoʻgʻri fan tayyorlash oylab yigʻilgan vaqtni behuda sarflashi mumkin. Fan tanlovi bir marta emas, hujjat topshirish jarayonining boshida aniq belgilanadi.

Haqiqiy DTM yiliga bir marta oʻtkaziladi, shuning uchun xato qilish narxi juda yuqori — keyingi imkoniyat butun bir yil kutishni talab qiladi. Mock test esa xuddi shu format, xuddi shu ball tizimi bilan istalgancha marta topshirilishi mumkin, shu bois haqiqiy imtihondan oldin zaif tomonlarni bemalol, hech qanday xavfsiz aniqlash imkonini beradi. Bir marta yechilgan mock test ham foydali, lekin bir necha marta takrorlangandagina toʻliq rasm koʻrinadi.

Bundan tashqari mock test vaqtni boshqarish koʻnikmasini oʻrgatadi: 90 ta savolga 3 soatda javob berish uchun har savolga taxminan qancha vaqt sarflash mumkinligini his qilish kerak. Bu koʻnikma faqat nazariy bilim orqali emas, aynan shu formatdagi testlarni muntazam yechish orqali shakllanadi. Haqiqiy imtihon kunidagi hayajon va bosimni oldindan bir necha marta boshdan kechirish, imtihon kunida sokin qolishga yordam beradi.

Tayyorgarlikni majburiy fanlardan boshlash tavsiya etiladi, chunki ular barcha abituriyentlar uchun umumiy va nisbatan barqaror dasturga ega. Keyin tanlangan ikki yoʻnalish faniga koʻproq vaqt ajratish kerak, chunki ular umumiy balning katta qismini — 156 balgacha boʻlgan qismini — beradi va koʻpincha eng koʻp mehnat talab qiladi. Vaqtni fanlar orasida taxminan ballarga proporsional taqsimlash koʻpchilik uchun mantiqan eng toʻgʻri va amaliy yondashuv hisoblanadi.

Har mavzuni oʻrgangandan soʻng darhol mock test orqali mustahkamlash, keyin xato qilingan savollarni alohida qayta koʻrib chiqish eng samarali usul hisoblanadi. Oxirgi bir-ikki haftada esa toʻliq formatdagi, vaqt chegarasi bilan yechiladigan testlarga koʻproq eʼtibor qaratish kerak, shunda tayyorgarlik nazariyadan amaliyotga toʻliq oʻtadi. Reja tuzishda haftalik maqsad qoʻyish va uni bajarilganini belgilab borish motivatsiyani saqlashga va oxirigacha yetkazishga yordam beradi.

GrowMock ilovasida barcha 11 fan boʻyicha DTM formatidagi mock testlar mavjud: majburiy fanlardan 10 talik, yoʻnalish fanlaridan 30 talik variantlar taklif etiladi. Har savolga qisqa tushuntirish biriktirilgan, shuning uchun xato qilingan joyni darhol tushunib, mavzuni qayta koʻrib chiqish mumkin boʻladi, izlanish uchun qoʻshimcha vaqt sarflanmaydi va tayyorgarlik sezilarli darajada tezlashadi.

Test yakunida fan va mavzular boʻyicha batafsil natija chiqadi, bu esa qaysi fanga koʻproq vaqt ajratish kerakligini aniq koʻrsatadi. Bepul rejada ham bir nechta mock test mavjud, kengaytirilgan rejalarda esa barcha 11 fan boʻyicha testlar va toʻliq tahlil ochiladi. Natija tarixi saqlanib boradi, shuning uchun har fan boʻyicha progress vaqt oʻtishi bilan qanchalik oʻsganini raqamlar va grafiklar orqali aniq koʻrish mumkin boʻladi, bu esa keyingi kunlar uchun motivatsiyani ham sezilarli oshiradi.