Kimyo
Atom tuzilishi, elektron konfiguratsiya
Atom tarkibi
Atom yadro (proton p⁺ va neytron n⁰) va uning atrofida harakatlanuvchi elektronlardan iborat.
- Z: protonlar soni (tartib raqami).
- A = p + n (massa soni).
- Izotoplar: Z bir xil, A turlicha atomlar.
- Orbital turlari: s sharsimon, p gantelsimon. p-pog'onachada 3 ta orbital.
Elektronlar joylashuvi
- Energetik qavatda elektronlar soni 2n² (2, 8, 18, 32) dan oshmaydi.
- Pog'onachalarda maksimal elektron: s 2, p 6, d 10, f 14.
- Pauli prinsipi: orbitalda 2 tadan ortiq elektron bo'lmaydi.
- Xund qoidasi: bir pog'onachada elektronlar avval bittadan joylashadi.
Klechkovskiy tartibi
To'ldirish tartibi: 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d
| Qator | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1-qator | 1s | 2s | 2p | 3s | 3p |
| 2-qator | 4s | 3d | 4p | 5s | 4d |
Misollar
- Cr: 3d⁵4s¹ (sakrash). To'liq: [Ar]3d⁵4s¹.
- Cu: [Ar]3d¹⁰4s¹. Fe: [Ar]3d⁶4s².
- Ion hosil bo'lganda elektron avval ns, keyin (n−1)d dan ketadi. Fe³⁺: 3d⁵.
- Cl: 1s²2s²2p⁶3s²3p⁵, 7 ta valent elektron.
- Z = 16: oltingugurt (S).
- Davr raqami = elektron qavatlar soni.
- A guruh raqami = valent elektronlar soni.
Mavzu boʻyicha test
Z = 16 bo'lgan element:
- AFosfor
- BOltingugurt
- CXlor
- DKremniy
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Oltingugurt
Esla: Z = 16: oltingugurt (S)
d-pog'onachada maksimal necha elektron bo'ladi?
- A6
- B8
- C10
- D14
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 10
Esla: s 2, p 6, d 10, f 14
Xrom atomining to'g'ri konfiguratsiyasi:
- A3d⁴4s²
- B3d⁵4s¹
- C3d⁶4s⁰
- D3d³4s³
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 3d⁵4s¹
Esla: Cr: 3d⁵4s¹ (sakrash)
Na atomida valent elektronlar soni:
- A1
- B2
- C3
- D8
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) 1
Esla: A guruh raqami = valent elektronlar soni
Atomdagi protonlar soni nimaga teng?
- AMassa soniga
- BTartib raqamiga
- CNeytronlar soniga
- DGuruh raqamiga
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Tartib raqamiga
Esla: Z: protonlar soni (tartib raqami)