Azot va fosfor

Azot

Azot VA guruhda. Havoda 78% azot bor.

N₂ molekulasida uchlamchi bog' (N≡N) mustahkam, shuning uchun N₂ kimyoviy faolligi past (inert).

Azotning oksidlanish darajalari: −3 dan +5 gacha.

Ammiak

Ammiak NH₃ suvda yaxshi eriydi: NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻ (kuchsiz ishqoriy muhit).

• Sanoatda: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ (Gaber usuli).
• Laboratoriyada: 2NH₄Cl + Ca(OH)₂ → CaCl₂ + 2NH₃ + 2H₂O.
• NH₄⁺ ga sifat reaksiya: ishqor bilan qizdirilganda NH₃ ning o'tkir hidi.

Nitrat kislota (Ostvald usuli)

1. NH₃ (ammiak)
2. O₂ bilan: 4NH₃ + 5O₂ → 4NO + 6H₂O
3. NO ga O₂: 2NO + O₂ → 2NO₂
4. Suv bilan: 3NO₂ + H₂O → 2HNO₃ + NO

• NO rangsiz gaz, NO₂ qo'ng'ir gaz.
• HNO₃ kuchli oksidlovchi: Cu + 4HNO₃(k) → Cu(NO₃)₂ + 2NO₂ + 2H₂O.
• HNO₃(k) sovuqda Al, Fe, Cr passivlaydi.

Fosfor

Allotropiyasi: oq, qizil va qora.

• Oq fosfor suv ostida saqlanadi. U zaharli, havoda o'z-o'zidan yonadi.
• P₂O₅ + 3H₂O → 2H₃PO₄.
• PO₄³⁻ ga sifat reaksiya: AgNO₃ bilan sariq Ag₃PO₄ cho'kmasi.

O'g'itlar

• Azotli: NH₄NO₃, mochevina (NH₂)₂CO (≈46% N).
• Fosforli: superfosfat Ca(H₂PO₄)₂.
• Kaliyli: KCl.