Kimyo
Kimyoviy bog'lanish, gibridlanish, kristall panjara
Bog'lanish turlari
- Kovalent qutbsiz: bir xil atomlar (H₂, O₂, Cl₂).
- Kovalent qutbli: HCl, H₂O, NH₃.
- Ion: metall + nometall (NaCl). Elektromanfiyliklar farqi katta.
- Metall bog'lanish.
- Donor-akseptor mexanizmi: NH₄⁺ va H₃O⁺ hosil bo'ladi.
- NH₄Cl da ion, kovalent qutbli va donor-akseptor bog'lar bor.
Bog' va gibridlanish
- Bitta bog' σ.
- Qo'sh bog': 1σ + 1π.
- Uchlamchi bog': 1σ + 2π.
| Gibrid | Misol | Burchak | Shakl |
|---|---|---|---|
| sp³ | CH₄: sp³ gibridlangan | 109°28′ | tetraedr |
| sp² | C₂H₄ | 120° | yassi |
| sp | C₂H₂: sp gibridlangan | 180° | chiziqli |
H₂O: sp³, valent burchak 104,5°. NH₃: sp³, 107°.
Kristall panjara
Turlari: atom, molekulyar, ion va metall.
- Atom panjara: olmos, SiO₂. Juda qattiq, suyuqlanish harorati yuqori.
- Molekulyar panjara: muz, I₂, CO₂. Past haroratda suyuqlanadi.
- Ion (NaCl): mo'rt, suyuqlanmasi va eritmasi tok o'tkazadi.
- Metall: elektr va issiqlik o'tkazuvchan.
Yana bilish kerak
- Vodorod bog'lanish: H₂O, NH₃, HF, spirtlar.
- Eng elektromanfiy: ftor (F).
Mavzu boʻyicha test
C₂H₂ molekulasida uglerod atomlari qanday gibridlangan?
- Asp³
- Bsp²
- Csp
- Dgibridlanmagan
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) sp
Esla: C₂H₂: sp gibridlangan
Muzning kristall panjarasi:
- AIon
- BAtom
- CMetall
- DMolekulyar
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) Molekulyar
Esla: Molekulyar panjara: muz, I₂, CO₂
Eng yuqori elektromanfiylikka ega element:
- AKislorod
- BFtor
- CXlor
- DAzot
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Ftor
Esla: Eng elektromanfiy: ftor (F)
NaCl da kimyoviy bog'lanish turi:
- AKovalent qutbsiz
- BKovalent qutbli
- CIon
- DMetall
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) Ion
Esla: Ion: metall + nometall
CH₄ da uglerod atomining gibridlanishi:
- Asp³
- Bsp²
- Csp
- Dgibridlanmagan
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) sp³
Esla: CH₄: sp³ gibridlangan