Davriy qonun va davriy sistema

Davriy qonun

D. I. Mendeleyev 1869-yilda kashf etdi.

Hozirgi ta'rif: elementlar va ularning birikmalari xossalari atom yadrosi zaryadiga (Z) davriy bog'liq.

Davriy sistemada 7 ta davr va 8 ta guruh (A va B kichik guruhlar) bor.

Xossalarning o'zgarishi

Xossa	Davrda →	Guruhda ↓
Radius	kamayadi	Guruhda radius ortadi
Metallik	Davrda metallik kamayadi	ortadi
Elektromanfiylik	ortadi	kamayadi
Oksidlovchilik	ortadi	kamayadi

• Davrda chapdan o'ngga oksidlar asosliydan kislotaliga o'zgaradi.
• Guruhda yuqoridan pastga (A guruh): radius, metallik va qaytaruvchilik ortadi, elektromanfiylik kamayadi.
• Ionlanish energiyasi davr bo'ylab ortadi, guruhda yuqoridan pastga kamayadi.
• Ko'pincha yuqori daraja = guruh raqami (A guruh elementlari).

Muhim elementlar

• Eng elektromanfiy F, eng metall Cs (Fr).
• Amfoter: Be, Al, Zn, Cr (III). Oksid va gidroksidlari kislota ham, asos ham xossasiga ega.
• IA: ishqoriy metallar. VIIA: galogenlar (F, Cl, Br, I). VIIIA: inert gazlar (He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn).
• Oilalar: s-, p-, d- va f-elementlar. Lantanoidlar va aktinoidlar f-elementlar.