Fizika
Erkin tushish va otilgan jismlar
Erkin tushish
Erkin tushishda jism faqat og'irlik kuchi ta'sirida harakatlanadi: g ≈ 9,8 ≈ 10 m/s².
- Tezlik: v = g·t.
- Balandlik: h = g·t²/2.
- Tezlik va balandlik: v² = 2gh.
Vertikal otish
- Yuqoriga otilgan jism tezligi: v = v₀ − gt.
- Maksimal balandlik: H = v₀²/(2g).
- Ko'tarilish vaqti: t = v₀/g.
- Eng yuqori nuqtada tezlik nolga teng, lekin tezlanish g ga teng.
Gorizontal va burchak ostida otish
| Otish | Formulalar |
|---|---|
| Gorizontal | x = v₀·t; y = g·t²/2 |
| Burchak ostida | uchish uzoqligi L = v₀²·sin2α/g |
- 45° da eng uzoqqa uchadi, chunki sin90° = 1.
- 30° va 60° da uchish uzoqligi teng, balandligi har xil.
- Bu formulalar havo qarshiligi hisobga olinmaganda va jism otilgan sathga qaytib tushganda to'g'ri.
Misollar
- 125 m dan tushish vaqti t = √(2·125/10) = 5 s.
- v₀ = 40 m/s bilan yuqoriga otilgan jism H = 1600/20 = 80 m ga ko'tariladi.
Mavzu boʻyicha test
20 m balandlikdan erkin tushgan jism necha sekundda tushadi (g = 10)?
- A1 s
- B2 s
- C4 s
- D10 s
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 2 s
Esla: h = g·t²/2
v₀ = 20 m/s bilan yuqoriga otilgan jism maksimal balandligi (g = 10)?
- A10 m
- B40 m
- C20 m
- D200 m
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 20 m
Esla: H = v₀²/(2g)
Burchak ostida otilganda eng uzoq masofa qaysi burchakda bo'ladi?
- A30°
- B60°
- C90°
- D45°
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 45°
Esla: 45° da eng uzoqqa uchadi
Jism 45 m balandlikdan erkin tushmoqda (g = 10 m/s²). Yerga urilish tezligi qancha?
- A15 m/s
- B30 m/s
- C45 m/s
- D900 m/s
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 30 m/s
Esla: v² = 2gh
Jism yuqoriga 30 m/s tezlik bilan otildi (g = 10 m/s²). Eng yuqori nuqtaga necha sekundda ko'tariladi?
- A30 s
- B6 s
- C3 s
- D0,33 s
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 3 s
Esla: v = g·t