Fizika
Fotoeffekt va yorug'lik kvantlari
Fotoeffekt
Fotoeffekt: yorug'lik ta'sirida moddadan elektronlar ajralib chiqishi.
Eynshteyn tenglamasi:
hν = A_ch + E_k,max
Bunda h = 6,63·10⁻³⁴ J·s (Plank doimiysi), A_ch chiqish ishi.
Qizil chegara
- Qizil chegara: ν_min = A_ch/h.
- Chastota ν_min dan kichik bo'lsa, fotoeffekt bo'lmaydi.
- Bu intensivlikka bog'liq emas: yorug'lik qanchalik kuchli bo'lmasin, kichik chastotada elektron chiqmaydi.
Foton
| Kattalik | Formula |
|---|---|
| Foton energiyasi | E = hν = hc/λ |
| Foton impulsi | p = h/λ |
Yorug'lik kvant (foton) oqimidir.
Tarix
- Fotoeffektni Hertz (1887) kuzatgan.
- Qonuniyatlarini A. G. Stoletov o'rgangan.
- Tushuntirib bergan Eynshteyn (1905), buning uchun 1921 yilgi Nobel mukofotini olgan.
Hisob usuli: chiqayotgan elektron energiyasi E_k = hν − A_ch. Birliklar bir xil bo'lsin: ikkala tomon ham joul yoki ikkalasi elektronvolt.
- Foton energiyasini top: hν
- Chiqish ishini ayir: A_ch
- Qolgani E_k,max
Mavzu boʻyicha test
Eynshteynning fotoeffekt tenglamasi qaysi?
- Ahν = A + Eₖ
- BF = ma
- CpV = νRT
- DU = IR
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) hν = A + Eₖ
Esla: hν = A_ch + E_k,max
Chastota qizil chegaradan kichik bo'lsa nima bo'ladi?
- AElektronlar tezlashadi
- BFotoeffekt bo'lmaydi
- CFotoeffekt kuchayadi
- DYorug'lik yo'qoladi
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Fotoeffekt bo'lmaydi
Esla: fotoeffekt bo'lmaydi
Fotoeffekt nazariyasini kim tushuntirib bergan?
- ANyuton
- BMaksvell
- CEynshteyn
- DBor
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) Eynshteyn
Esla: Tushuntirib bergan Eynshteyn (1905)
Chiqish ishi 6,63·10⁻¹⁹ J bo'lsa, qizil chegara chastotasi qancha (h = 6,63·10⁻³⁴ J·s)?
- A10⁻¹⁵ Hz
- B6,63·10⁻¹⁵ Hz
- C10¹⁵ Hz
- D10⁵³ Hz
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 10¹⁵ Hz
Esla: ν_min = A_ch/h
Foton energiyasi 8·10⁻¹⁹ J, chiqish ishi 5·10⁻¹⁹ J. Fotoelektronning maksimal kinetik energiyasi qancha?
- A3·10⁻¹⁹ J
- B13·10⁻¹⁹ J
- C1,6·10⁻¹⁹ J
- D40·10⁻¹⁹ J
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) 3·10⁻¹⁹ J
Esla: hν = A_ch + E_k,max