Biologiya
Fotosintez
Fotosintez: yorug'lik energiyasi ta'sirida yashil o'simliklarning xloroplastlarida karbonat angidrid va suvdan organik moddalar sintezlanishi.
Umumiy tenglama: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂.
- Quyosh nuri va H₂O
- Yorug'lik fazasi (grana): xlorofill yorug'likni yutadi, suv parchalanadi (fotoliz)
- O₂ ajraladi, ATF va NADF·H hosil bo'ladi
- Qorong'ilik fazasi (stroma, Kalvin sikli): CO₂ biriktiriladi
- Glyukoza sintezlanadi
- Yorug'lik fazasi tilakoid membranalarida (granalarda) boradi. Natijada ATF va NADF·H hosil bo'ladi.
- Qorong'ilik fazasi stromada (Kalvin sikli) boradi: CO₂ biriktiriladi va glyukoza sintezlanadi. ATF va NADF·H sarflanadi.
Asosiy ma'lumotlar
- Ajralib chiqadigan kislorod suvdan (fotoliz) hosil bo'ladi, CO₂ dan emas.
- Xlorofill qizil va ko'k nurni yaxshi yutadi, yashil nurni qaytaradi (barg shuning uchun yashil).
- Fotosintez mahsuloti: glyukoza va O₂. Fotosintez Yerda kislorod va organik moddalar manbayi.
- Xemosintez: energiyani noorganik moddalar oksidlanishidan oluvchi bakteriyalar (nitrifikatsiya, temir, oltingugurt bakteriyalari).
- C₄ o'simliklar (makkajo'xori, shakarqamish) CO₂ ni samaraliroq o'zlashtiradi.
Mavzu boʻyicha test
Fotosintezda ajraladigan kislorod qayerdan olinadi?
- ACO₂ dan
- BSuvdan
- CGlyukozadan
- DHavodan
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Suvdan
Esla: suvdan (fotoliz)
Qorong'ilik fazasi qayerda boradi?
- AGranada
- BStromada
- CYadroda
- DMitoxondriyada
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Stromada
Esla: stromada (Kalvin sikli)
Xlorofill qaysi nurni eng kam yutadi?
- AQizil
- BKo'k
- CYashil
- DBinafsha
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) Yashil
Esla: yashil nurni qaytaradi
Xlorofill joylashgan organoid:
- AXloroplast
- BMitoxondriya
- CLizosoma
- DRibosoma
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) Xloroplast
Esla: xloroplastlarida
Yorug'lik fazasida hosil bo'ladi:
- AGlyukoza
- BATF va NADF·H
- CKraxmal
- DCO₂
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) ATF va NADF·H
Esla: ATF va NADF·H hosil bo'ladi