Kimyo
Ishqoriy va ishqoriy-yer metallar
Guruhlar
- IA guruh: Li, Na, K, Rb, Cs. Tashqi qavatda 1 ta elektron.
- IIA guruh: Be, Mg, Ca, Sr, Ba. 2 ta valent elektron.
- Ishqoriy metallar kuchli qaytaruvchilar. Na, K kerosin ostida saqlanadi. Li kerosinda suzib yuradi, shuning uchun vazelin ostida saqlanadi.
- Guruhda yuqoridan pastga metallik va qaytaruvchilik kuchayadi. Eruvchan gidroksidlari kuchli ishqorlar.
Suv bilan reaksiya
- 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑.
- Ca + 2H₂O → Ca(OH)₂ + H₂↑.
- Mg qizdirilganda suv bilan reaksiyaga kirishadi (oddiy sharoitda sekin).
Yonish mahsulotlari: Li → Li₂O, Na → Na₂O₂, K → KO₂.
Alanga rangi
| Metall | Alanga rangi |
|---|---|
| Li | qizil |
| Na | Na alangasi sariq |
| K | binafsha |
| Ca | Ca alangasi g'isht rang |
| Sr | to'q qizil |
| Ba | sariq-yashil |
Muhim birikmalar
- Soda Na₂CO₃, ichimlik sodasi NaHCO₃.
- Ohak CaO, so'ndirilgan ohak Ca(OH)₂.
- Gips CaSO₄·2H₂O.
- Ohakli suv CO₂ dan loyqalanadi: Ca(OH)₂ + CO₂ → CaCO₃↓ + H₂O.
- CaCO₃ → CaO + CO₂ (qizdirish).
Boshqa ma'lumotlar
- Suvning qattiqligi Ca²⁺ va Mg²⁺ ionlari tufayli.
- Vaqtincha qattiqlik: Ca(HCO₃)₂. Qaynatilganda yo'qoladi.
- Natriy NaCl suyuqlanmasi elektrolizidan olinadi (Na va Cl₂).
- Li eng yengil metall.
Mavzu boʻyicha test
Natriy metali qayerda saqlanadi?
- ASuvda
- BKerosinda
- CSpirtda
- DHavoda
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Kerosinda
Esla: Na, K kerosin ostida saqlanadi
Kalsiy ionlari alangani qanday rangga bo'yaydi?
- ASariq
- BBinafsha
- CG'isht qizil
- DKo'k
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) G'isht qizil
Esla: Ca alangasi g'isht rang
Ichimlik sodasi formulasi:
- ANa₂CO₃
- BNaHCO₃
- CNaOH
- DCaCO₃
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) NaHCO₃
Esla: Soda Na₂CO₃, ichimlik sodasi NaHCO₃
Alangani sariq rangga bo'yaydigan metall:
- AK
- BLi
- CNa
- DCa
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) Na
Esla: Na alangasi sariq
So'ndirilgan ohakning formulasi:
- ACa(OH)₂
- BCaO
- CCaCO₃
- DCaSO₄
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) Ca(OH)₂
Esla: Ohak CaO, so'ndirilgan ohak Ca(OH)₂