Jinoyat huquqi asoslari

Jinoyat huquqi qaysi qilmishlar jinoyat ekanini va ular uchun qanday jazo belgilanishini aniqlaydi.

Jinoyat tarkibi

• Jinoyat kodeksi 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan, 1995-yil 1-aprelda kuchga kirgan.
• Jinoyat tarkibi: 4 ta element.

Element	Mazmuni
Ob'ekt	jinoyat qaratilgan ijtimoiy munosabat
Ob'ektiv tomon	qilmish va uning oqibati
Sub'ekt	aqli raso, javobgarlik yoshiga yetgan shaxs
Sub'ektiv tomon	ayb

Javobgarlik yoshi (Jinoyat kodeksi, 17-modda)

• Umumiy qoida: jinoyat sodir etguncha 16 yoshga to'lgan aqli raso shaxs javobgar bo'ladi.
• 17-moddada sanab o'tilgan jinoyatlar uchun 14 yoshdan javobgarlik bor: masalan, qasddan odam o'ldirish (97-modda), bosqinchilik (164), talonchilik (166), o'g'irlik (169), bezorilik (277-moddaning 2 va 3-qismlari).
• Ayrim jinoyatlar uchun esa javobgarlik faqat 18 yoshdan boshlanadi.

Ayb va bosqichlar

• Ayb shakllari: qasd va ehtiyotsizlik (20-modda). Sub'ektiv tomon aynan aybni bildiradi.
• Qasd to'g'ri yoki egri bo'ladi (21-modda). Ehtiyotsizlik o'z-o'ziga ishonish yoki beparvolik shaklida bo'ladi (22-modda).

Jinoyat bosqichlari (25-modda):

1. Tayyorgarlik
2. Suiqasd
3. Tugallangan jinoyat

• Apellyatsiya jinoyat bosqichi emas. U sud jarayonidagi shikoyat shaklidir.
• Ishtirokchilar (28-modda): bajaruvchi, tashkilotchi, dalolatchi (jinoyatga undovchi) va yordamchi.
• Ishtirokchilik shakllari (29-modda): oddiy ishtirokchilik, murakkab ishtirokchilik, uyushgan guruh, jinoiy uyushma.

Qilmishning jinoiyligini istisno qiladigan holatlar

Kodeksning 36 dan 41 gacha bo'lgan moddalarida bunday holatlar sanab o'tilgan. Ulardan ikkitasi:

• Zaruriy mudofaa (37-modda): hujumdan himoyalanish.
• Oxirgi zarurat (38-modda): katta xavfni bartaraf etish uchun zarar yetkazish.