Jinsga bog'liq va birikkan irsiyat

Odamda 23 juft xromosoma bor: 22 juft autosoma va 1 juft jinsiy xromosoma. Ayolda XX, erkakda XY.

Jinsiy xromosomalardagi genlar bilan irsiylanadigan belgilar jinsga birikkan deyiladi.

X-xromosomadagi retsessiv genlar sabab bo'ladigan kasalliklar, daltonizm va gemofiliya, erkaklarda ko'proq uchraydi. Sababi: Y-xromosomada ularning alleli yo'q. Gemofiliya X-xromosomaga birikkan retsessiv irsiylanadi.

T. Morgan Drozofila pashshasida tajriba o'tkazib, birikish qonunini kashf etdi: bir xromosomada joylashgan genlar birga irsiylanadi.

Birikishni krossingover buzadi. Krossingover: meyozning profaza I da gomologik xromosomalar qism almashishi.

Jins irsiylanishi: ona XX × ota XY.

Ota gametasi	Ona gametasi X	Ona gametasi X
X	XX (qiz)	XX (qiz)
Y	XY (o'g'il)	XY (o'g'il)

Nisbat 1:1.

Asosiy ma'lumotlar

• Ayol gomogametali (XX), erkak geterogametali (XY). Bolaning jinsini ota gametasi belgilaydi.
• XᵈY × XᴰXᴰ: qizlar tashuvchi (XᴰXᵈ), o'g'illar sog'lom (XᴰY).
• Krossingover chastotasi morganida o'lchanadi: 1 morganida = 1% krossingover. Genlar orasi uzoq bo'lsa, krossingover ko'p bo'ladi.
• Y-xromosomaga birikkan belgi: quloq popugida tuk o'sishi (faqat otadan o'g'ilga).
• Qushlarda aksincha: erkak ZZ, urg'ochi ZW.