Fizika
Kondensatorlar
Sig'im va energiya
Kondensator zaryad va energiya to'playdigan qurilma. Sig'im birligi farad (F).
- Sig'im: C = q/U.
- Yassi kondensator: C = ε·ε₀·S/d.
- Energiya: W = CU²/2 = qU/2 = q²/(2C).
- Orasiga dielektrik kiritilsa, sig'im ε marta ortadi.
Ulanishlar
| Ulanish | Umumiy sig'im | Bir xil kattalik |
|---|---|---|
| Parallel | C = C₁ + C₂ | kuchlanish U |
| Ketma-ket | 1/C = 1/C₁ + 1/C₂ | zaryad q |
Kondensatorlarda formulalar qarshiliklarga teskari: parallel ulanishda sig'imlar qo'shiladi, ketma-ket ulanishda teskari qiymatlar qo'shiladi.
Misollar
- C = 5 μF, U = 20 V: q = 5·20 = 100 μC.
- 2 μF va 4 μF parallel: C = 2 + 4 = 6 μF.
- C = 2 μF, U = 20 V: W = 2·400/2 = 400 μJ.
- 4 μF va 12 μF ketma-ket: C = 4·12/(4 + 12) = 3 μF.
- Ulanish turini aniqla: parallel yoki ketma-ket
- Umumiy C ni top
- q = CU yoki W = CU²/2 ni hisobla
Mavzu boʻyicha test
C = 2 μF, U = 100 V bo'lsa, zaryad?
- A200 μC
- B50 μC
- C2 μC
- D20 μC
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) 200 μC
Esla: C = q/U
3 μF va 5 μF parallel ulansa, umumiy sig'im?
- A1,9 μF
- B15 μF
- C8 μF
- D2 μF
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 8 μF
Esla: C = C₁ + C₂
C = 4 μF, U = 10 V. Energiya?
- A200 μJ
- B40 μJ
- C400 μJ
- D20 μJ
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) 200 μJ
Esla: W = CU²/2 = qU/2 = q²/(2C)
6 μF va 3 μF kondensatorlar ketma-ket ulangan. Umumiy sig'im qancha?
- A9 μF
- B4,5 μF
- C2 μF
- D0,5 μF
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 2 μF
Esla: formulalar qarshiliklarga teskari
Sig'imi 5 μF bo'lgan kondensatorga 20 μC zaryad berilgan. Uning energiyasi qancha?
- A80 μJ
- B20 μJ
- C400 μJ
- D40 μJ
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 40 μJ
Esla: W = CU²/2 = qU/2 = q²/(2C)