Geografiya
Litosfera plitalari va Yer po'sti
Yer po'sti va mantiyaning yuqori qismi litosferani tashkil etadi. U yirik plitalarga bo'lingan.
Yer tuzilishi
- Yer markazdan yuzaga: yadro (ichki qismi qattiq, tashqi qismi suyuq), mantiya, Yer po'sti.
- Po'st qalinligi: materiklarda 30-70 km, okeanlar ostida 5-10 km.
Tog' jinslari
| Guruh | Misollar |
|---|---|
| Magmatik | granit, bazalt |
| Cho'kindi | ohaktosh, qumtosh |
| Metamorfik | marmar, gneys |
- Marmar va gneys: metamorfik jinslar.
- Granit va bazalt: magmatik jinslar, ular magma sovishidan hosil bo'ladi. Ohaktosh va qumtosh cho'kindi jinslardir.
Litosfera plitalari
- Yirik plitalar: Yevrosiyo, Afrika, Shimoliy va Janubiy Amerika, Tinch okean, Hind-Avstraliya, Antarktida.
- Plitalar uzoqlashganda (okean o'rtasi tizmalari) yoki to'qnashganda tog'lar, zilzila va vulqonlar paydo bo'ladi.
- Himolay: Hind-Avstraliya + Yevrosiyo.
- Tinch okean atrofi «Olov halqasi» deb ataladi.
Zilzila
- Gipotsentr: zilzila o'chog'i (yer ichida).
- Epitsentr: yer yuzasidagi proyeksiya.
- Marmar cho'kindi emas, metamorfik jins. Ohaktosh o'zgarib marmarga aylanadi.
- Zilzila o'chog'i yer ichida (gipotsentr)
- To'lqinlar yer yuzasiga ko'tariladi
- Eng kuchli silkinish epitsentrda
Mavzu boʻyicha test
Himolay tog'lari qaysi plitalar to'qnashuvidan hosil bo'lgan?
- AAfrika va Yevrosiyo
- BTinch okean va Shimoliy Amerika
- CHind-Avstraliya va Yevrosiyo
- DJanubiy Amerika va Afrika
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) Hind-Avstraliya va Yevrosiyo
Esla: Himolay: Hind-Avstraliya + Yevrosiyo
Marmar qaysi tog' jinsi guruhiga kiradi?
- AMagmatik
- BCho'kindi
- CMetamorfik
- DOrganik
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) Metamorfik
Esla: Marmar va gneys: metamorfik jinslar
Zilzila o'chog'ining yer yuzasidagi proyeksiyasi nima deyiladi?
- AGipotsentr
- BEpitsentr
- CMagnituda
- DRift
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Epitsentr
Esla: Epitsentr: yer yuzasidagi proyeksiya
Quyidagilardan qaysi biri magmatik tog' jinsi?
- AQumtosh
- BMarmar
- COhaktosh
- DGranit
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) Granit
Esla: Granit va bazalt: magmatik jinslar
Materiklar ostida Yer po'stining qalinligi taxminan qancha?
- A5-10 km
- B30-70 km
- C100-150 km
- D300-400 km
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 30-70 km
Esla: Po'st qalinligi: materiklarda 30-70 km