Fizika
Magnit maydon, Amper va Lorens kuchi
Magnit maydon
Magnit maydon harakatlanayotgan zaryadlar (tok) atrofida vujudga keladi. Magnit induksiyasi birligi tesla (T).
Amper va Lorens kuchlari
| Kuch | Formula | Kimga ta'sir qiladi |
|---|---|---|
| Amper | F = B·I·l·sinα | tokli o'tkazgichga |
| Lorens | F = q·v·B·sinα | harakatlanayotgan zaryadga |
- Kuch yo'nalishi chap qo'l qoidasi bilan topiladi. Lorens kuchida qoida musbat zaryad uchun, manfiy zaryadda kuch teskari.
- Lorens kuchi ish bajarmaydi, chunki u tezlikka perpendikulyar. Zarra tezligining kattaligi va kinetik energiyasi o'zgarmaydi.
Zarra harakati
Zaryadli zarra bir jinsli magnit maydonga perpendikulyar kirsa, aylana bo'ylab harakatlanadi:
R = mv/(qB)
Tezlik 3 marta ortsa, radius ham 3 marta ortadi.
Solenoid
Solenoid ichidagi maydon: B = μ₀·n·I, bunda n birlik uzunlikdagi o'ramlar soni.
Misol: B = 0,2 T, I = 5 A, l = 0,3 m, α = 90° bo'lsa, F = 0,2·5·0,3·1 = 0,3 N.
Mavzu boʻyicha test
B = 0,5 T, I = 4 A, l = 0,2 m, α = 90°. Amper kuchi?
- A0,4 N
- B4 N
- C0,04 N
- D40 N
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) 0,4 N
Esla: F = B·I·l·sinα
Lorens kuchi zarraning kinetik energiyasini o'zgartiradimi?
- AHa, orttiradi
- BHa, kamaytiradi
- CYo'q, ish bajarmaydi
- DFaqat tezlikni orttiradi
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) Yo'q, ish bajarmaydi
Esla: Lorens kuchi ish bajarmaydi
Amper kuchi yo'nalishini qaysi qoida bilan topiladi?
- AO'ng qo'l
- BParma qoidasi faqat
- CLens qoidasi
- DChap qo'l qoidasi
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) Chap qo'l qoidasi
Esla: chap qo'l qoidasi
Elektron (q = 1,6·10⁻¹⁹ C) 10⁶ m/s tezlik bilan 0,1 T maydonga perpendikulyar uchib kirdi. Unga ta'sir qiluvchi Lorens kuchi qancha?
- A1,6·10⁻¹³ N
- B1,6·10⁻¹⁴ N
- C1,6·10⁻¹⁵ N
- D1,6·10⁻²⁰ N
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 1,6·10⁻¹⁴ N
Esla: F = q·v·B·sinα
Zaryadli zarra magnit maydonga perpendikulyar kirib, aylana bo'ylab harakatlanmoqda. Tezligi 2 marta ortsa, aylana radiusi qanday o'zgaradi?
- Ao'zgarmaydi
- B2 marta kamayadi
- C4 marta ortadi
- D2 marta ortadi
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 2 marta ortadi
Esla: R = mv/(qB)