Geografiya
Xarita masshtabi va azimut
Masshtab xaritadagi masofani yerdagi haqiqiy masofaga bog'laydi. Azimut yo'nalishni burchak bilan ko'rsatadi.
Masshtab
- Masshtab: xarita va yer masofasi nisbati.
- Turlari: sonli (1:100 000), nomli (1 sm da 1 km), chiziqli.
- Masofa = xarita masofasi × maxraj.
- Masalan: 3 sm × 50 000 = 150 000 sm = 1,5 km.
- Maxraj kichik bo'lsa, masshtab katta: 1:10 000 masshtab 1:1 000 000 dan katta va tafsilotliroq.
Sm ni km ga o'tkazish: 100 000 sm = 1 km.
- Xaritadagi masofani o'lchang (sm)
- Maxrajga ko'paytiring
- Sm ni km ga aylantiring (÷ 100 000)
Azimut
- Azimut: shimoldan soat yo'nalishida (0°-360°).
- Shimol 0°, Sharq 90°, Janub 180°, G'arb 270°.
- Teskari azimut = azimut ± 180°.
- Asboblar: kompas, transportir.
| Yo'nalish | Azimut |
|---|---|
| Shimol | 0° (360°) |
| Sharq | 90° |
| Janub | 180° |
| G'arb | 270° |
Misol: azimut 100° bo'lsa, teskari azimut 100 + 180 = 280°. Azimut 250° bo'lsa, 250 - 180 = 70°.
Mavzu boʻyicha test
1:50 000 masshtabli xaritada 4 sm yerda necha km bo'ladi?
- A0,5 km
- B1 km
- C2 km
- D5 km
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 2 km
Esla: Masofa = xarita masofasi × maxraj
G'arbning azimuti necha gradus?
- A90°
- B180°
- C270°
- D360°
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 270°
Esla: Sharq 90°, Janub 180°, G'arb 270°
Quyidagilardan qaysi masshtab eng katta?
- A1:1 000 000
- B1:100 000
- C1:500 000
- D1:10 000
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 1:10 000
Esla: Maxraj kichik bo'lsa, masshtab katta
Azimuti 60° bo'lgan yo'nalishning teskari azimuti qancha?
- A120°
- B240°
- C300°
- D30°
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 240°
Esla: Teskari azimut = azimut ± 180°
1:25 000 masshtabli xaritada 6 sm yerda necha metr bo'ladi?
- A150 m
- B750 m
- C1500 m
- D2500 m
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 1500 m
Esla: Masofa = xarita masofasi × maxraj