Fizika
Mexanik tebranishlar
Asosiy kattaliklar
Tebranish vaqt bo'yicha takrorlanuvchi harakatdir.
- Davr T (s), chastota ν = 1/T (Hz), siklik chastota ω = 2πν.
- Garmonik tebranish: x = A·cos(ωt).
- Tebranish davomida kinetik va potensial energiya o'rtasida almashadi.
Mayatniklar
| Mayatnik | Davr | Bog'liqlik |
|---|---|---|
| Matematik | T = 2π√(l/g) | uzunlik l ga, massaga bog'liq emas |
| Prujinali | T = 2π√(m/k) | massa m va bikrlik k ga |
- Matematik mayatnik davri massaga bog'liq emas. Formula kichik og'ish burchaklarida to'g'ri.
- Uzunlik 4 marta ortsa, davr 2 marta ortadi.
- Prujinali mayatnikda massa 4 marta ortsa, davr 2 marta ortadi.
- Davr kvadrat ildizga bog'liq: kattalik 4 marta o'zgarsa, davr 2 marta o'zgaradi.
Rezonans
Rezonans: majburiy tebranish chastotasi xususiy chastotaga teng bo'lganda amplituda keskin ortadi. Misol: ko'prikdan askarlar bir xil qadam bilan o'tganda ko'prik qattiq tebranishi mumkin.
Hisob misoli: T = 0,25 s bo'lsa, ν = 1/0,25 = 4 Hz.
Mavzu boʻyicha test
Tebranish davri 0,5 s bo'lsa, chastotasi?
- A0,5 Hz
- B2 Hz
- C5 Hz
- D0,2 Hz
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 2 Hz
Esla: ν = 1/T
Matematik mayatnik ipi 4 marta uzaytirilsa, davr qanday o'zgaradi?
- A4 marta ortadi
- B2 marta kamayadi
- Co'zgarmaydi
- D2 marta ortadi
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 2 marta ortadi
Esla: Davr kvadrat ildizga bog'liq
Rezonans qachon kuzatiladi?
- AMajburiy chastota xususiy chastotaga teng bo'lganda
- BMassa ortganda
- CIshqalanish yo'q bo'lganda
- DHarorat ortganda
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) Majburiy chastota xususiy chastotaga teng bo'lganda
Esla: Rezonans
Massasi 0,1 kg yuk bikrligi 40 N/m bo'lgan prujinaga osilgan. Tebranish davri qancha (π ≈ 3,14)?
- A0,05 s
- B0,31 s
- C3,14 s
- D126 s
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 0,31 s
Esla: T = 2π√(m/k)
Tebranish chastotasi 5 Hz bo'lsa, siklik chastota qancha (π ≈ 3,14)?
- A0,2 rad/s
- B15,7 rad/s
- C31,4 rad/s
- D62,8 rad/s
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 31,4 rad/s
Esla: ω = 2πν