Fizika
Molekulyar fizika va gaz qonunlari
Asosiy tenglamalar
Molekulyar-kinetik nazariya (MKN) moddaning tuzilishini molekulalar harakati orqali tushuntiradi.
- Mendeleyev-Klapeyron tenglamasi: pV = νRT, bunda R = 8,31 J/(mol·K).
- Avogadro doimiysi: N_A = 6·10²³ mol⁻¹.
- Harorat kelvinda: T(K) = t(°C) + 273.
- MKN asosiy tenglamasi: p = (1/3)·n·m·v² = (2/3)·n·E_k.
- Molekula o'rtacha kinetik energiyasi: E_k = (3/2)·kT, bunda k = 1,38·10⁻²³ J/K Boltsman doimiysi.
Gaz qonunlari
| Jarayon | O'zgarmas | Qonun |
|---|---|---|
| Izotermik | T | pV = const (Boyl-Mariott) |
| Izobarik | p | V/T = const (Gey-Lyussak) |
| Izoxorik | V | p/T = const (Sharl) |
- Izotermik jarayonda bosim 3 marta ortsa, hajm 3 marta kamayadi.
- Izoxorik jarayonda T 3 marta ortsa, bosim 3 marta ortadi.
- 77 °C = 77 + 273 = 350 K.
Masala usuli
Gaz qonunlariga oid masalalarda avval haroratni kelvinga o'tkaz, keyin nisbatni yoz. Masalan, izobarik jarayonda V₂ = V₁·T₂/T₁.
Mavzu boʻyicha test
Izotermik jarayonda bosim 2 marta ortsa, hajm?
- A2 marta ortadi
- B2 marta kamayadi
- C4 marta kamayadi
- Do'zgarmaydi
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 2 marta kamayadi
Esla: pV = const
27 °C necha kelvin?
- A246 K
- B273 K
- C300 K
- D327 K
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 300 K
Esla: Harorat kelvinda: T(K) = t(°C) + 273
Izoxorik jarayonda T 2 marta ortsa, bosim?
- A2 marta kamayadi
- Bo'zgarmaydi
- C4 marta ortadi
- D2 marta ortadi
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 2 marta ortadi
Esla: T 3 marta ortsa, bosim 3 marta ortadi
Gaz hajmi o'zgarmas idishda 127 °C dan 327 °C gacha qizdirildi. Bosim necha marta ortdi?
- A2,6 marta
- B2 marta
- C1,5 marta
- D0,67 marta
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 1,5 marta
Esla: Harorat kelvinda: T(K) = t(°C) + 273
Gaz 300 K da 2 L hajm egallagan. Bosim o'zgarmagan holda u 450 K gacha qizdirilsa, hajmi qancha bo'ladi?
- A1,3 L
- B3 L
- C4,5 L
- D2,5 L
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 3 L
Esla: V/T = const