Shaxslar va muomala layoqati

Fuqarolik huquqida shaxs: huquq va majburiyatlar sub'ekti. Shaxs fuqaro yoki yuridik shaxs bo'lishi mumkin.

Layoqat turlari

• Huquq layoqati: huquqlarga ega bo'lish qobiliyati (huquq va burchlarga ega bo'lish). U tug'ilgan paytdan boshlanadi va vafot bilan tugaydi (Fuqarolik kodeksi, 17-modda).
• Muomala layoqati: o'z harakatlari bilan huquq olish va burch yuklash qobiliyati. To'liq muomala layoqati 18 yoshdan boshlanadi (22-modda). Qonunga muvofiq 18 yoshgacha nikohdan o'tgan shaxs nikoh paytidan to'liq layoqatli bo'ladi.

Yoshga qarab muomala layoqati

Yosh	Layoqat	Nima qila oladi
6 yoshgacha	muomala layoqati yo'q	bitimlarni ota-onasi yoki vasiysi tuzadi
6 dan 14 yoshgacha	qisman (29-modda)	mayda maishiy bitimlar, tekin foyda oladigan bitimlar, ota-ona bergan pulni sarflash
14 dan 18 yoshgacha	qisman (27-modda)	ko'pchilik bitimlar ota-onaning yozma roziligi bilan; ish haqi va stipendiyani o'zi tasarruf etadi
18 yosh va undan katta	to'liq	barcha bitimlarni mustaqil tuzadi

• 6 dan 14 yoshgacha: mayda maishiy bitim: ko'chmas mulk oldi-sotdisi, vasiyatnoma yoki kreditni bola o'zi tuza olmaydi.
• Emansipatsiya: 16 yoshga to'lgan, mehnat shartnomasi bo'yicha ishlovchi yoki ota-ona roziligi bilan tadbirkorlik qilayotgan shaxsni to'liq layoqatli deb e'lon qilish (28-modda). Buni ota-onaning roziligi bilan vasiylik va homiylik organi, rozilik bo'lmasa sud hal qiladi.

Sud qarori bilan

• Ruhiy kasallik sababli o'z harakatlarini tushunmaydigan fuqaro layoqatsiz deb topilishi mumkin (30-modda).
• Spirtli ichimlik yoki giyohvandlik sababli oilasini og'ir moddiy ahvolga solgan shaxsning layoqati cheklanishi mumkin (31-modda).
• Yashash joyida bir yil davomida u haqda ma'lumot bo'lmasa, sud shaxsni bedarak yo'qolgan deb topishi mumkin (33-modda).