Biologiya
Odam: nerv sistemasi va sezgi organlari
Nerv sistemasi ikki bo'limdan iborat: markaziy (bosh va orqa miya) va periferik (nervlar, tugunlar).
Asosiy hujayrasi neyron: tanasi, qisqa dendritlari va uzun aksoni bor. Dendrit qo'zg'alishni qabul qiladi, uzun akson uzatadi.
Nerv sistemasining faoliyat shakli: refleks.
Refleks yoyi retseptordan boshlanadi:
- Retseptor
- Sezuvchi neyron
- Nerv markazi
- Harakatlantiruvchi neyron
- Ishchi organ
Bosh miya bo'limlari: uzunchoq miya, ko'prik, miyacha, o'rta miya, oraliq miya va katta yarim sharlar.
Ko'z to'r pardasida tayoqchalar (shom ko'rish) va kolbachalar (rang ko'rish) joylashgan.
Asosiy ma'lumotlar
- Uzunchoq miyada nafas olish markazi bor, yurak-qon tomir markazi ham shu yerda. Miyacha harakat muvozanatini boshqaradi.
- Orqa miyada kulrang modda ichkarida, oq modda tashqarida. Bosh miya katta yarim sharlarida kulrang modda (po'stloq) tashqarida.
- Eshitish retseptorlari: ichki quloqdagi chig'anoq (Korti a'zosi). Muvozanat: vestibulyar apparat.
- Vegetativ nerv sistemasi: simpatik (yurak faoliyatini kuchaytiradi) va parasimpatik (yurak faoliyatini susaytiradi).
- Ko'z qorachig'i yorug'lik miqdorini, gavhar esa nurni sindirish (fokus) ni boshqaradi.
Mavzu boʻyicha test
Rang ko'rish retseptorlari qaysilar?
- ATayoqchalar
- BKolbachalar
- CGavhar
- DQorachiq
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Kolbachalar
Esla: kolbachalar (rang ko'rish)
Nafas olish markazi qaysi bo'limda?
- AMiyacha
- BUzunchoq miya
- CO'rta miya
- DOraliq miya
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Uzunchoq miya
Esla: Uzunchoq miyada nafas olish markazi
Neyronning qo'zg'alishni tanaga olib keluvchi o'sig'i:
- AAkson
- BDendrit
- CSinaps
- DMielin
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Dendrit
Esla: Dendrit qo'zg'alishni qabul qiladi
Refleks yoyining birinchi qismi:
- AIshchi organ
- BNerv markazi
- CRetseptor
- DHarakat neyroni
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) Retseptor
Esla: Refleks yoyi retseptordan boshlanadi
Orqa miyada kulrang modda qayerda joylashgan?
- ATashqarida
- BIchkarida
- CFaqat oldingi qismda
- DUmuman yo'q
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Ichkarida
Esla: Orqa miyada kulrang modda ichkarida
