Huquqshunoslik
Nikoh va oila munosabatlari
Oila munosabatlari O'zbekiston Respublikasi Oila kodeksi (1998-yil 1-sentabrdan) bilan tartibga solinadi. Kodeks nikoh, ajralish, ota-onalar va bolalarning huquqlarini belgilaydi.
Nikoh
- Nikoh yoshi: 18 yosh, erkaklar uchun ham, ayollar uchun ham (Oila kodeksi, 15-modda). Alohida hollarda tuman yoki shahar hokimi nikoh yoshini ko'pi bilan bir yilga kamaytirishi mumkin.
- Nikoh FHDYo organida tuziladi (fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi). Diniy marosim bilan tuzilgan nikoh huquqiy ahamiyatga ega emas.
- Nikoh ariza berilgandan keyin bir oy o'tgach tuziladi; uzrli sabab bo'lsa, bu muddat qisqarishi mumkin (13-modda).
- Nikoh ixtiyoriy, uni tuzishga majburlash taqiqlanadi (14-modda).
Boshqa nikohda bo'lish nikohga to'siq. Oila kodeksining 16-moddasiga ko'ra nikoh quyidagi shaxslar o'rtasida tuzilmaydi:
- kamida bittasi ro'yxatdan o'tgan boshqa nikohda turgan shaxslar;
- yaqin qarindoshlar, shuningdek farzandlikka oluvchi va farzandlikka olingan;
- kamida bittasi ruhiy kasallik sababli sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxslar.
Ajralish va aliment
| Holat | Qayerda ajraladi |
|---|---|
| Voyaga yetmagan umumiy farzand yo'q, er-xotin o'zaro rozi | FHDYo organida (42-modda) |
| Er yoki xotin sudda bedarak yo'qolgan yoki layoqatsiz deb topilgan, yoxud kamida 3 yilga ozodlikdan mahrum qilingan | FHDYo organida, bittasining arizasi bilan (43-modda) |
| Boshqa hollar: voyaga yetmagan farzand bor yoki nizo bor | Sud orqali (38, 41-moddalar) |
Eslab qol: voyaga yetmagan farzand bo'lsa, ajralish odatda sud orqali bo'ladi.
Aliment: voyaga yetmagan bolalar uchun ota-onadan undiriladigan mablag'. Ota-ona o'rtasida kelishuv bo'lmasa, sud uni ish haqi va boshqa daromadning quyidagi qismida belgilaydi (99-modda):
| Bolalar soni | Aliment miqdori |
|---|---|
| Bitta bola | 1/4 qism |
| Ikkita bola | 1/3 qism |
| Uch va undan ko'p bola | 1/2 qism |
Yodlash uchun: Aliment: 1/4, 1/3, 1/2. Bolalar soni oshgan sari ulush ham oshib boradi.
Ota-onalar huquqi
- Ota-onalar teng huquq va majburiyatga ega.
- Bola huquqlarini himoya qilish oila va davlat burchi.
Mavzu boʻyicha test
O'zbekistonda nikoh yoshi necha yosh?
- A16
- B17
- C18
- D21
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 18
Esla: Nikoh yoshi: 18 yosh
Bitta bolaga to'lanadigan aliment ish haqining qancha qismini tashkil etadi?
- A1/2
- B1/3
- C1/5
- D1/4
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 1/4
Esla: Aliment: 1/4, 1/3, 1/2
Nikoh qaysi organda ro'yxatga olinadi?
- AFHDYo
- BSoliq inspeksiyasi
- CProkuratura
- DMahalla fuqarolar yig'ini hokimi
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) FHDYo
Esla: Nikoh FHDYo organida tuziladi
Ikkita voyaga yetmagan bola uchun aliment ish haqining qancha qismini tashkil etadi?
- A1/4
- B1/3
- C1/2
- D1/5
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 1/3
Esla: Aliment: 1/4, 1/3, 1/2
Quyidagilardan qaysi biri nikoh tuzishga to'sqinlik qiladi?
- ATurli shaharlarda yashash
- BTurli kasb egalari bo'lish
- CShaxsning boshqa nikohda bo'lishi
- DTurli yoshda bo'lish
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) Shaxsning boshqa nikohda bo'lishi
Esla: Boshqa nikohda bo'lish nikohga to'siq