Kimyo
Organik kimyo nazariyasi va izomeriya
Butlerov nazariyasi
A. M. Butlerov (1861) asosiy qoidalari:
- Atomlar valentligiga ko'ra ma'lum tartibda bog'langan.
- Xossa kimyoviy tuzilishga bog'liq, faqat tarkibga emas.
- Atomlar bir-biriga ta'sir qiladi.
Izomerlar va gomologlar
- Izomerlar: tarkibi bir xil, tuzilishi har xil moddalar. Xossalari ham har xil.
- Gomologlar: CH₂ ga farq qiladi (14 massa birligi). Tuzilishi o'xshash.
Izomeriya turlari
| Izomeriya | Misol |
|---|---|
| Skelet (zanjir) | butan / izobutan |
| Holat | 1-buten / 2-buten |
| Sinflararo | spirt / efir |
| Geometrik | sis- / trans- |
Yana optik izomeriya bor.
- Holat: qo'sh bog' yoki funksional guruh o'rni.
- Sinflararo: C₂H₅OH va CH₃OCH₃.
- Geometrik: qo'sh bog' atrofida erkin aylanish yo'qligi uchun. 2-buten: sis va trans.
- Optik: assimetrik C: 4 ta har xil o'rinbosar.
Sinflararo izomerlar
- Alken ↔ sikloalkan: CₙH₂ₙ.
- Alkin ↔ alkadiyen: CₙH₂ₙ₋₂.
- Spirt ↔ oddiy efir: CₙH₂ₙ₊₂O.
- Aldegid ↔ keton: CₙH₂ₙO.
- Kislota ↔ murakkab efir: CₙH₂ₙO₂.
Alkan izomerlari soni
C₄H₁₀: 2, C₅H₁₂: 3, C₆H₁₄: 5, C₇H₁₆: 9
Mavzu boʻyicha test
C₄H₁₀ formulali alkanning izomerlari soni:
- A1
- B2
- C3
- D4
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 2
Esla: C₄H₁₀: 2, C₅H₁₂: 3, C₆H₁₄: 5, C₇H₁₆: 9
C₂H₅OH va CH₃-O-CH₃ o'zaro:
- AGomolog
- BSinflararo izomer
- CSkelet izomer
- DBir xil modda
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Sinflararo izomer
Esla: Spirt ↔ oddiy efir: CₙH₂ₙ₊₂O
Butlerov nazariyasiga ko'ra moddaning xossasi nimaga bog'liq?
- AFaqat tarkibiga
- BKimyoviy tuzilishiga
- CRangiga
- DMassasiga
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Kimyoviy tuzilishiga
Esla: Xossa kimyoviy tuzilishga bog'liq
Gomologlar bir-biridan farq qiladi:
- ACH₂ guruhiga
- BO atomiga
- CH₂O ga
- DBog'lar turiga
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) CH₂ guruhiga
Esla: Gomologlar: CH₂ ga farq qiladi
C₃H₈ va C₄H₁₀ o'zaro:
- AIzomer
- BGomolog
- CBir xil modda
- DAllotrop
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Gomolog
Esla: Gomologlar: CH₂ ga farq qiladi