Fizika
O'zgarmas tok va Om qonuni
Elektr toki
Elektr toki zaryadlangan zarralarning tartibli harakatidir.
- Tok kuchi I = q/t (amper).
- Zanjir qismi uchun Om qonuni: I = U/R.
- O'tkazgich qarshiligi: R = ρ·l/S.
- To'liq zanjir uchun Om qonuni: I = ε/(R + r), bu yerda ε EYuK, r manbaning ichki qarshiligi.
Ulanishlar
| Ulanish | Umumiy qarshilik | Bir xil kattalik |
|---|---|---|
| Ketma-ket | R = R₁ + R₂ | tok kuchi I |
| Parallel | 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ | kuchlanish U |
- Ketma-ket ulanishda U = U₁ + U₂.
- Parallel ulanishda I = I₁ + I₂.
- Ikki teng qarshilik parallel ulansa, umumiy qarshilik yarmiga teng bo'ladi.
Hisoblash
Ikki qarshilik uchun parallel ulanishda qulay formula: R = R₁·R₂/(R₁ + R₂). Masalan, 10 Ω va 15 Ω uchun R = 150/25 = 6 Ω.
Parallel ulanishda umumiy R har bir qarshilikdan kichik bo'ladi. Ketma-ket ulanishda esa u kattaroq.
Mavzu boʻyicha test
U = 12 V, R = 4 Ω bo'lsa, tok kuchi necha amper?
- A48
- B8
- C0,33
- D3
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 3
Esla: I = U/R
3 Ω va 6 Ω qarshiliklar ketma-ket ulansa, umumiy qarshilik?
- A2 Ω
- B9 Ω
- C18 Ω
- D4,5 Ω
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 9 Ω
Esla: R = R₁ + R₂
6 Ω va 3 Ω qarshiliklar parallel ulansa, umumiy qarshilik?
- A2 Ω
- B9 Ω
- C4,5 Ω
- D18 Ω
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) 2 Ω
Esla: umumiy R har bir qarshilikdan kichik
EYuK 12 V, ichki qarshilik 1 Ω, tashqi qarshilik 5 Ω bo'lsa, zanjirdagi tok kuchi qancha?
- A2,4 A
- B2 A
- C12 A
- D0,5 A
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 2 A
Esla: I = ε/(R + r)
12 Ω va 4 Ω qarshiliklar parallel ulansa, umumiy qarshilik qancha?
- A16 Ω
- B8 Ω
- C0,33 Ω
- D3 Ω
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 3 Ω
Esla: umumiy R har bir qarshilikdan kichik