Spirtlar va fenollar

Spirtlar

Spirtlar: uglevodorod radikali bilan bog'langan -OH guruhli birikmalar.

• Bir atomli: metanol, etanol.
• Ikki atomli: etilenglikol.
• Uch atomli: glitserin.

Fenol C₆H₅OH: gidroksil benzol halqasiga bevosita bog'langan.

Spirtning oksidlanishi

1. Birlamchi spirt R-CH₂OH
2. Oksidlanadi [O]: aldegid R-CHO
3. Yana oksidlanadi [O]: karbon kislota R-COOH

Birlamchi spirt → aldegid → kislota. Ikkilamchi spirt → keton.

Spirtlarning xossalari

• Na bilan H₂ ajratadi: 2C₂H₅OH + 2Na → 2C₂H₅ONa + H₂↑.
• Degidratlanadi: 140 °C da efir, 170 °C da alken.
• Karbon kislota bilan murakkab efir hosil qiladi.

Fenol

• Fenol kuchsiz kislota. Fenol NaOH bilan reaksiyaga kirishadi, spirt kirishmaydi.
• Fenol + FeCl₃: binafsha rang.
• Brom suvi bilan 2,4,6-tribromfenol oq cho'kmasi hosil bo'ladi.
• Karbol kislota, antiseptik. Fenol-formaldegid smolalar (plastmassa) olishda ishlatiladi.

Sifat reaksiya va olinishi

• Glitserin + Cu(OH)₂: ko'k eritma. Cu(OH)₂ yangi cho'ktirilgan bo'lishi kerak (ko'p atomli spirtlarga sifat reaksiya).
• Etanol: glyukozaning bijg'ishi (C₆H₁₂O₆ → 2C₂H₅OH + 2CO₂) va etilenni gidratlash.
• Metanol kuchli zahar (ko'rlik, o'lim).
• Spirtlar vodorod bog'lanish tufayli yuqori haroratda qaynaydi.