Fizika
Suyuqlik bosimi va Arximed kuchi
Bosim
Suyuqlik ichidagi bosim chuqurlikka bog'liq.
- Gidrostatik bosim: p = ρ·g·h.
- Paskal qonuni: suyuqlikka berilgan bosim hamma yo'nalishda bir xil uzatiladi.
- Gidravlik press: F₁/S₁ = F₂/S₂. U kuchdan yutuq beradi.
- Normal atmosfera bosimi ≈ 101 325 Pa.
Misol: suv (ρ = 1000 kg/m³) ichida 3 m chuqurlikda p = 1000·10·3 = 30 000 Pa = 30 kPa.
Arximed kuchi
Suyuqlikka botirilgan jismga itarib chiqaruvchi kuch ta'sir qiladi:
F_A = ρ_suyuq·g·V_botgan
Misol: V = 0,005 m³ jism suvga to'liq botsa, F_A = 1000·10·0,005 = 50 N.
Suzish sharti
| Shart | Natija |
|---|---|
| ρ_jism < ρ_suyuq | jism suzadi |
| ρ_jism = ρ_suyuq | jism suyuqlik ichida muvozanatda turadi |
| ρ_jism > ρ_suyuq | jism cho'kadi |
Suzish zichlikka bog'liq, massa yoki hajmning o'ziga emas. Og'ir kema ham suzadi, chunki uning o'rtacha zichligi suvnikidan kichik.
- Suyuqlik zichligi ρ ni ol
- Chuqurlik h yoki botgan hajm V ni top
- Formulaga qo'yib, birliklarni tekshir
Mavzu boʻyicha test
Suv (ρ = 1000 kg/m³) ichida 5 m chuqurlikda bosim (g = 10)?
- A5 kPa
- B50 kPa
- C500 kPa
- D5000 kPa
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 50 kPa
Esla: p = ρ·g·h
V = 0,002 m³ jism suvga to'liq botirildi. Arximed kuchi (g = 10)?
- A2 N
- B200 N
- C0,2 N
- D20 N
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 20 N
Esla: F_A = ρ_suyuq·g·V_botgan
Jism qachon suzadi?
- Aρ_jism < ρ_suyuq
- Bρ_jism > ρ_suyuq
- CMassasi katta bo'lsa
- DHajmi katta bo'lsa
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) ρ_jism < ρ_suyuq
Esla: jism suzadi
Gidravlik pressning kichik porsheni yuzi 5 cm², katta porshenniki 100 cm². Kichik porshenga 40 N kuch qo'yilsa, katta porshendagi kuch qancha?
- A2 N
- B200 N
- C800 N
- D4000 N
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 800 N
Esla: F₁/S₁ = F₂/S₂
Zichligi 800 kg/m³ bo'lgan neft ichida 10 m chuqurlikda gidrostatik bosim qancha (g = 10 m/s²)?
- A800 kPa
- B8 kPa
- C80 Pa
- D80 kPa
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 80 kPa
Esla: p = ρ·g·h