Kimyo
Temir va d-elementlar
Temir
Temir d-element: Fe [Ar]3d⁶4s².
- Birikmalarda +2 va +3 daraja ko'rsatadi.
- Fe + 2HCl → FeCl₂ + H₂↑ (Fe²⁺ hosil bo'ladi).
- 2Fe + 3Cl₂ → 2FeCl₃.
- Konsentrlangan HNO₃ va H₂SO₄ sovuqda temirni passivlaydi.
- Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu.
- Domna pechida: Fe₂O₃ + 3CO → 2Fe + 3CO₂.
Rudalari: magnetit Fe₃O₄, gematit Fe₂O₃, pirit FeS₂.
Cho'yan: 2-6% C, po'lat: 2% dan kam C (Fe qotishmalari).
Sifat reaksiyalar
- Fe³⁺ + KSCN → qon-qizil eritma.
- Fe²⁺ + K₃[Fe(CN)₆] → ko'k cho'kma: Fe²⁺: turnbul ko'ki.
- Fe³⁺ + K₄[Fe(CN)₆] → ko'k cho'kma: Fe³⁺: berlin lazuri.
Ionlar rangi
| Ion | Rang |
|---|---|
| Cu²⁺ | Cu²⁺ eritmada ko'k |
| Cr³⁺ | yashil |
| MnO₄⁻ | binafsha |
| Cr₂O₇²⁻ | to'q sariq |
| CrO₄²⁻ | sariq |
| Fe³⁺ | sariq-qo'ng'ir |
| Fe²⁺ | och yashil |
Qo'shimcha
- Cu, Cr, Mn: o'zgaruvchan valentli, ranglari turlicha.
- Fe(OH)₂ oq (havoda qo'ng'ir Fe(OH)₃ ga aylanadi). Fe(OH)₃ qo'ng'ir cho'kma.
- Zn va Cr(OH)₃ amfoter. Cu(OH)₂ ko'k cho'kma, qizdirilsa CuO (qora).
- Temir korroziyasi: nam havoda zanglash (Fe₂O₃·nH₂O).
Mavzu boʻyicha test
Fe³⁺ ioniga sifat reaksiya reaktivi:
- AKSCN
- BNaCl
- CHCl
- DNaNO₃
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) KSCN
Esla: Fe³⁺ + KSCN → qon-qizil eritma
Cho'yanda uglerod miqdori:
- A0,1% dan kam
- B2% dan kam
- C2-6%
- D10% dan ko'p
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 2-6%
Esla: Cho'yan: 2-6% C, po'lat: 2% dan kam C
Cu²⁺ ionlarining eritmadagi rangi:
- AYashil
- BKo'k
- CSariq
- DBinafsha
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Ko'k
Esla: Cu²⁺ eritmada ko'k
Magnetitning formulasi:
- AFe₂O₃
- BFe₃O₄
- CFeS₂
- DFeO
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Fe₃O₄
Esla: magnetit Fe₃O₄, gematit Fe₂O₃
Po'lat tarkibida uglerod:
- A2% dan kam
- B2-6%
- C10%
- D50%
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) 2% dan kam
Esla: Cho'yan: 2-6% C, po'lat: 2% dan kam C