Fizika
Termodinamika
Termodinamika qonunlari
Termodinamika issiqlik, ish va energiyaning o'zaro aylanishini o'rganadi.
- I qonun: Q = ΔU + A. Berilgan issiqlik ichki energiyani o'zgartirishga va ish bajarishga ketadi.
- Ideal bir atomli gaz ichki energiyasi: U = (3/2)·νRT.
Gazning ishi
| Jarayon | Ish | Izoh |
|---|---|---|
| Izobarik (p = const) | A = p·ΔV | hajm o'zgaradi |
| Izoxorik (V = const) | A = 0 | hajm o'zgarmaydi |
| Adiabatik | Q = 0, A = −ΔU | issiqlik almashinuvi yo'q |
Adiabatik jarayonda Q = 0: gaz ish bajarsa, uning ichki energiyasi kamayadi.
Issiqlik mashinalari
- FIK: η = (Q₁ − Q₂)/Q₁, bunda Q₁ isitgichdan olingan, Q₂ sovitgichga berilgan issiqlik.
- Karno sikli uchun η = (T₁ − T₂)/T₁.
- Karno formulasida harorat kelvinda olinadi, Selsiyda emas.
Issiqlik miqdori
- Isitish: Q = c·m·ΔT.
- Erish: Q = λ·m.
- Bug'lanish: Q = L·m.
Misol: gazga 800 J issiqlik berilib, u 300 J ish bajardi. U holda ΔU = 800 − 300 = 500 J.
Mavzu boʻyicha test
Gazga 500 J issiqlik berildi va gaz 200 J ish bajardi. Ichki energiya o'zgarishi?
- A700 J
- B300 J
- C−300 J
- D100 J
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 300 J
Esla: Q = ΔU + A
Karno mashinasi: T₁ = 500 K, T₂ = 300 K. FIK?
- A60%
- B30%
- C40%
- D80%
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 40%
Esla: η = (T₁ − T₂)/T₁
Adiabatik jarayonning asosiy xususiyati qaysi?
- AHajm o'zgarmaydi
- BBosim o'zgarmaydi
- CHarorat o'zgarmaydi
- DIssiqlik almashinuvi bo'lmaydi (Q = 0)
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) Issiqlik almashinuvi bo'lmaydi (Q = 0)
Esla: Adiabatik jarayonda Q = 0
Gaz o'zgarmas 2·10⁵ Pa bosimda 0,003 m³ ga kengaydi. Gaz bajargan ish qancha?
- A0 J
- B60 J
- C600 J
- D6000 J
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 600 J
Esla: A = p·ΔV
Karno mashinasida isitgich harorati 327 °C, sovitgich harorati 27 °C. FIK qancha?
- A8%
- B50%
- C92%
- D33%
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 50%
Esla: harorat kelvinda olinadi