Geografiya
Tuproq va tabiat zonalari
Tabiat zonalari iqlim, tuproq, o'simlik va hayvonot dunyosining o'zaro mosligi bilan farqlanadi.
Tabiat zonalari
Shimoldan janubga: arktika cho'llari, tundra, tayga, aralash va keng bargli o'rmonlar, dasht, yarim cho'l va cho'l, savanna, nam ekvatorial o'rmonlar.
- Tundra: moxlar, abadiy muzloq.
- Tayga: igna bargli o'rmonlar (qarag'ay, qoraqarag'ay). Tayga eng katta o'rmon zonasi (Rossiya, Kanada).
- Savanna Afrikada keng tarqalgan: baobab, akatsiya, sher, fil.
Tuproqlar
| Zona | Tuproq |
|---|---|
| Tundra | tundra-glei |
| Tayga | podzol |
| Dasht | chernozem (qora tuproq) |
| Cho'l | sur-qo'ng'ir tuproq |
| Adir (O'zbekiston) | bo'z tuproq |
| Nam tropiklar | qizil-sariq ferralit |
- Chernozem: gumusga eng boy, eng unumdor tuproq. U dasht zonasida uchraydi.
- Cho'l zonasida sho'rxoklar ham bor.
Balandlik mintaqalari
Tog'larda balandlik oshgan sari harorat pasayadi: har 1 km da taxminan 6 °C. Shuning uchun tabiat mintaqalari pastdan yuqoriga almashadi.
Misol: tog' etagida +24 °C bo'lsa, 3 km balandlikda taxminan 24 - 18 = +6 °C bo'ladi.
- Bo'z tuproq cho'lda emas, adirda tarqalgan. Cho'lda sur-qo'ng'ir tuproq.
- Tundra-glei tundraga, podzol taygaga xos.
Mavzu boʻyicha test
Eng unumdor tuproq qaysi?
- APodzol
- BChernozem
- CBo'z tuproq
- DTundra-glei
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Chernozem
Esla: Chernozem: gumusga eng boy, eng unumdor
Abadiy muzloq, moxlar va lishayniklar qaysi zonaga xos?
- ATayga
- BDasht
- CSavanna
- DTundra
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) Tundra
Esla: Tundra: moxlar, abadiy muzloq
Tog'larda har 1 km balandlikda harorat taxminan necha °C pasayadi?
- A1
- B3
- C6
- D10
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 6
Esla: har 1 km da taxminan 6 °C
Tayga zonasiga xos tuproq turi qaysi?
- AChernozem
- BPodzol
- CFerralit
- DBo'z tuproq
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) Podzol
Esla: Tundra-glei tundraga, podzol taygaga
Tog' etagida harorat +20 °C bo'lsa, 2 km balandlikda taxminan necha °C bo'ladi?
- A+14 °C
- B+12 °C
- C+8 °C
- D+2 °C
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) +8 °C
Esla: har 1 km da taxminan 6 °C