Fizika
Yorug'likning qaytishi va sinishi
Qaytish va sinish
Yorug'lik ikki muhit chegarasida qisman qaytadi va qisman sinib o'tadi.
- Qaytish qonuni: tushish burchagi = qaytish burchagi. Burchaklar normalga nisbatan o'lchanadi.
- Sinish qonuni: sinα/sinβ = n₂/n₁. Bunda α tushish, β sinish burchagi, n₁ birinchi, n₂ ikkinchi muhitning sindirish ko'rsatkichi.
- Sindirish ko'rsatkichi: n = c/v, bunda c = 3·10⁸ m/s.
| Modda | n |
|---|---|
| Suv | ≈ 1,33 |
| Shisha | ≈ 1,5 |
| Olmos | ≈ 2,42 |
Burchak normaldan o'lchanadi, sirtdan emas.
Misol: n = 1,2 bo'lgan muhitda yorug'lik tezligi v = 3·10⁸/1,2 = 2,5·10⁸ m/s.
To'la ichki qaytish
Yorug'lik zich muhitdan siyrak muhitga o'tganda, tushish burchagi chegaraviy burchakdan katta bo'lsa, to'la qaytadi.
- Chegaraviy burchak: sinα₀ = 1/n.
- Optik tola shu hodisaga asoslangan.
- Yorug'lik zich muhitda yuradi
- Burchak chegaraviy α₀ dan katta
- Nur muhitdan chiqmay, to'liq qaytadi
Misol: n = √2 bo'lsa, sinα₀ = 1/√2, demak α₀ = 45°.
Mavzu boʻyicha test
Tushish burchagi 30° bo'lsa, qaytish burchagi?
- A15°
- B60°
- C30°
- D90°
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 30°
Esla: tushish burchagi = qaytish burchagi
n = 1,5 bo'lgan shishada yorug'lik tezligi?
- A3·10⁸ m/s
- B2·10⁸ m/s
- C4,5·10⁸ m/s
- D1,5·10⁸ m/s
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 2·10⁸ m/s
Esla: n = c/v
To'la ichki qaytish qaysi holda bo'ladi?
- ASiyrak muhitdan zichga o'tganda
- BVakuumda
- CZich muhitdan siyrakka, burchak chegaraviydan katta bo'lganda
- DBurchak 0° bo'lganda
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) Zich muhitdan siyrakka, burchak chegaraviydan katta bo'lganda
Esla: sinα₀ = 1/n
Sindirish ko'rsatkichi 2 bo'lgan muhit uchun to'la ichki qaytishning chegaraviy burchagi qancha?
- A60°
- B45°
- C30°
- D90°
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 30°
Esla: sinα₀ = 1/n
Yorug'lik havodan shishaga 60° burchak ostida tushmoqda (shishaning n = √3, sin60° = √3/2). Sinish burchagi qancha?
- A60°
- B30°
- C45°
- D15°
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 30°
Esla: sinα/sinβ = n₂/n₁