GrowMock

Matematika

Arifmetik progressiya

Ta'rif

Arifmetik progressiya (AP) shunday ketma-ketlik, unda ikkinchi hadidan boshlab har bir had oldingisiga bir xil d sonini qo'shishdan hosil bo'ladi. d ayirma deyiladi: d = aₙ₊₁ − aₙ.

  • d > 0 bo'lsa progressiya o'sadi, d < 0 bo'lsa kamayadi, d = 0 bo'lsa hamma hadlar teng.
  • Misol: 3, 7, 11, 15, ... bunda a₁ = 3, d = 4.

Asosiy formulalar

Nima topiladi Formula
n-had aₙ = a₁ + (n − 1) · d
Dastlabki n had yig'indisi Sₙ = (a₁ + aₙ) · n / 2
Yig'indi (ikkinchi ko'rinish) Sₙ = (2a₁ + (n − 1) · d) · n / 2
O'rta had aₙ = (aₙ₋₁ + aₙ₊₁) / 2
  • Hadlar indekslari yig'indisi teng bo'lsa, hadlar yig'indisi ham teng: k + m = p + s bo'lsa, aₖ + aₘ = aₚ + aₛ.
  • Ketma-ket uch son a, b, c AP tashkil qilsa, 2b = a + c.
  • aₙ = aₘ + (n − m) · d. Ikki had ma'lum bo'lsa, d = (aₙ − aₘ) / (n − m).

Yechish tartibi

  1. Berilganlardan a₁ va d ni toping
  2. n-had yoki yig'indi formulasini yozing
  3. n ni tenglamadan toping (butun va musbat bo'lishi shart)
  4. Javobni sonlar bilan tekshiring

Misollar

  • a₁ = 3, d = 4 bo'lsa, a₁₀ = 3 + 9 · 4 = 39. S₁₀ = (3 + 39) · 10 / 2 = 210.
  • a₃ = 7, a₇ = 19 bo'lsa, d = (19 − 7) / 4 = 3, a₁ = 7 − 2 · 3 = 1.
  • 5 dan 50 gacha bo'lgan 5 ga karrali sonlar: 5, 10, ..., 50, ya'ni 10 ta had, yig'indi (5 + 50) · 10 / 2 = 275.

Qo'shimcha

  • 1 dan n gacha natural sonlar yig'indisi n(n + 1)/2.
  • Hadlar soni = (oxirgi − birinchi)/d + 1
  • Yig'indi formulasida 2 ga bo'lishni unutmang.

Mavzu boʻyicha test

  1. AP da a₁ = 5, d = 3. a₁₂ ni toping.

    • A38
    • B36
    • C41
    • D33
    Javobni koʻrsat

    Toʻgʻri javob: A) 38

    Esla: aₙ = a₁ + (n − 1) · d

  2. AP da a₄ = 10 va a₉ = 30. Birinchi had a₁ ni toping.

    • A2
    • B−6
    • C−2
    • D6
    Javobni koʻrsat

    Toʻgʻri javob: C) −2

    Esla: aₙ = a₁ + (n − 1) · d

  3. 2, 5, 8, ... progressiyaning dastlabki 10 hadi yig'indisi:

    • A145
    • B150
    • C310
    • D155
    Javobni koʻrsat

    Toʻgʻri javob: D) 155

    Esla: Sₙ = (a₁ + aₙ) · n / 2

  4. 12 dan 99 gacha 3 ga karrali barcha sonlar yig'indisi:

    • A1665
    • B1554
    • C1776
    • D1610
    Javobni koʻrsat

    Toʻgʻri javob: A) 1665

    Esla: Hadlar soni = (oxirgi − birinchi)/d + 1

  5. x, 2x + 1, 4x − 3 sonlari shu tartibda AP tashkil qiladi. x ni toping.

    • A3
    • B5
    • C7
    • D−5
    Javobni koʻrsat

    Toʻgʻri javob: B) 5

    Esla: aₙ = (aₙ₋₁ + aₙ₊₁) / 2