Matematika
Geometrik progressiya
Ta'rif
Geometrik progressiya (GP) shunday ketma-ketlik, unda ikkinchi hadidan boshlab har bir had oldingisini bir xil q soniga ko'paytirishdan hosil bo'ladi (b₁ ≠ 0, q ≠ 0). q maxraj: q = bₙ₊₁ / bₙ.
- Misol: 3, 6, 12, 24, ... bunda b₁ = 3, q = 2.
- |q| > 1 bo'lsa hadlar modul bo'yicha o'sadi, |q| < 1 bo'lsa kamayadi, q < 0 bo'lsa ishoralar almashadi.
Asosiy formulalar
| Nima topiladi | Formula |
|---|---|
| n-had | bₙ = b₁ · qⁿ⁻¹ |
| Dastlabki n had yig'indisi (q ≠ 1) | Sₙ = b₁ · (qⁿ − 1) / (q − 1) |
| q = 1 bo'lsa | Sₙ = n · b₁ |
| Xarakteristik xossa | bₙ² = bₙ₋₁ · bₙ₊₁ |
| Cheksiz kamayuvchi GP (−1 < q < 1) | S = b₁ / (1 − q) |
- Ketma-ket uch musbat son a, b, c GP tashkil qilsa, b² = ac.
- bₙ = bₘ · qⁿ⁻ᵐ. Ikki had berilsa, qⁿ⁻ᵐ = bₙ / bₘ.
- Indekslar yig'indisi teng bo'lsa, hadlar ko'paytmasi teng: k + m = p + r bo'lsa, bₖ · bₘ = bₚ · bᵣ.
Yechish tartibi
- b₁ va q ni toping (kerak bo'lsa bₙ / bₘ dan)
- Kerakli formulani tanlang: bₙ, Sₙ yoki cheksiz yig'indi
- Qiymatlarni qo'yib hisoblang
- Natijani shartga solib tekshiring
Misollar
- b₁ = 2, q = 3 bo'lsa, b₄ = 2 · 27 = 54 va S₄ = 2 · (81 − 1) / 2 = 80.
- b₂ = 6, b₅ = 162: q³ = 162 / 6 = 27, demak q = 3 va b₁ = 2.
- 6, 2, 2/3, ... da q = 1/3, S = 6 / (1 − 1/3) = 9.
Xatolar
- Cheksiz yig'indi faqat −1 < q < 1 da.
- Ko'rsatkich n − 1 bo'ladi, n emas: b₅ = b₁ · q⁴.
- Maxrajni topishda q = keyingi had / oldingi had.
Mavzu boʻyicha test
GP da b₁ = 3 va q = 2. b₅ ni toping.
- A96
- B30
- C48
- D24
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 48
Esla: bₙ = b₁ · qⁿ⁻¹
GP da b₁ = 5, q = 2. Dastlabki 5 had yig'indisini toping.
- A155
- B80
- C160
- D315
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) 155
Esla: Sₙ = b₁ · (qⁿ − 1) / (q − 1)
Cheksiz kamayuvchi GP: 8, −4, 2, ... Uning yig'indisi:
- A16
- B8/3
- C12
- D16/3
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 16/3
Esla: S = b₁ / (1 − q)
GP da b₃ = 12 va b₆ = 96. Maxraj q ni toping.
- A3
- B2
- C8
- D4
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 2
Esla: bₙ = b₁ · qⁿ⁻¹
4, x, 36 musbat sonlari GP tashkil qiladi. x ni toping.
- A20
- B18
- C12
- D−12
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) 12
Esla: bₙ² = bₙ₋₁ · bₙ₊₁
