Matematika
Logarifmik tenglama va tengsizliklar
Aniqlanish sohasi
Logarifm ostidagi ifoda musbat, asos musbat va 1 ga teng emas bo'lishi kerak. Avval aniqlanish sohasini yozing, ildizlarni shu shartga tekshiring.
- logₐ f(x) uchun f(x) > 0.
- Asosda x bo'lsa: x > 0, x ≠ 1.
- Asos < 1 da belgi o'zgaradi, soha esa baribir kerak.
Eng sodda tenglamalar
- logₐ f = c ⇒ f = aᶜ
- logₐ f = logₐ g ⇒ f = g, f > 0, g > 0
- logₐ f + logₐ g = logₐ(fg), lekin f va g ning ikkalasi musbat bo'lishi shart.
Tengsizliklar
| Asos | logₐ f > logₐ g ning yechimi |
|---|---|
| a > 1 | f > g > 0 (belgi saqlanadi) |
| 0 < a < 1 | 0 < f < g (belgi teskarisiga o'zgaradi) |
Ikkala holda ham ifodalar musbat bo'lishi sharti qo'shiladi.
- Aniqlanish sohasini yoz
- Logarifmlarni bir asosga, bir tomonga keltir
- f = g (yoki tengsizlik) shaklida yech
- Javobni sohaga kesishtir
Almashtirish usuli
lg x yoki logₐx kvadrat ko'rinishda kelsa, t = logₐx almashtirish qilinadi. t dan x = aᵗ ni topishni unutmang.
Misollar
- log₂(x + 3) = 3 bo'lsa, x + 3 = 8, x = 5.
- log₃(x − 1) + log₃(x + 1) = 1: log₃(x² − 1) = 1, x² = 4. Soha x > 1, demak x = 2 (−2 sohada yo'q).
- log₂(2x − 1) < 3: 0 < 2x − 1 < 8, ya'ni 0,5 < x < 4,5.
- x ning 1/2 asosli logarifmi 3 dan katta: asos 1 dan kichik, belgi o'zgaradi, 0 < x < (1/2)³, ya'ni 0 < x < 1/8.
- (lg x)² − 3lg x + 2 = 0: t = lg x, t = 1 yoki t = 2, demak x = 10 yoki x = 100.
Mavzu boʻyicha test
log₃(2x − 1) = 2 tenglamaning ildizi:
- A4
- B5
- C3,5
- D1,5
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: B) 5
Esla: logₐ f = c ⇒ f = aᶜ
log₂(x − 2) + log₂(x − 3) = 1 tenglamaning ildizi:
- A4
- B1
- C1 va 4
- D5
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: A) 4
Esla: Avval aniqlanish sohasini yozing
log₃(x + 1) < 2 tengsizlikning yechimi:
- Ax < 8
- B(−1; +∞)
- C(0; 8)
- D(−1; 8)
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) (−1; 8)
Esla: Avval aniqlanish sohasini yozing
x ning 1/2 asosli logarifmi 2 dan katta. Bu tengsizlikning yechimi:
- Ax > 1/4
- Bx < 1/4
- C(0; 1/4)
- D(1/4; +∞)
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: C) (0; 1/4)
Esla: belgi teskarisiga o'zgaradi
(log₂x)² − 4log₂x + 3 = 0 tenglama ildizlarining ko'paytmasi:
- A10
- B4
- C3
- D16
Javobni koʻrsat
Toʻgʻri javob: D) 16
Esla: t dan x = aᵗ ni topishni unutmang
