Matnli masalalar (harakat, ish, aralashma)

Harakat masalalari

Asosiy bog'lanish: S = v · t. Masofa, tezlik va vaqtdan ikkitasi ma'lum bo'lsa, uchinchisi topiladi.

Holat	Yaqinlashish (yoki uzoqlashish) tezligi
Bir-biriga qarab	v₁ + v₂
Bir tomonga (quvish)	v₁ − v₂
Oqim bo'ylab	v + u
Oqimga qarshi	v − u

Bu yerda v tinch suvdagi tezlik, u oqim tezligi. Uchrashuv vaqti = masofa / yaqinlashish tezligi.

• O'rtacha tezlik = butun yo'l / vaqt.
• O'rtacha tezlik o'rta arifmetik emas: 15 va 10 km/soat bo'lsa, o'rtacha tezlik 12, 12,5 emas.

Ish masalalari

Ish hajmi 1 deb olinadi. t kunda tugatilsa, bir kunlik ish unumdorligi 1/t.

• Birgalikda: 1/t₁ + 1/t₂ = 1/t.
• Ikki ishchi 6 va 3 kunda tugatsa, birgalikda 1/6 + 1/3 = 1/2, ya'ni 2 kunda.
• Vaqtni emas, unumdorlikni qo'shing.

Aralashma masalalari

Eritma massasi m, konsentratsiyasi p% bo'lsa, toza modda miqdori m · p / 100.

1. Har eritmadagi toza modda miqdorini yoz
2. Aralashganda toza moddalar yig'iladi
3. Umumiy toza modda / umumiy massa = yangi konsentratsiya

• Toza modda va massa saqlanadi: m₁p₁ + m₂p₂ = (m₁ + m₂) · p.
• Suv qo'shilganda toza modda o'zgarmaydi, massa ortadi.

Misollar

• 200 g 10% li va 300 g 20% li eritma aralashtirildi. Toza modda 20 + 60 = 80 g, massa 500 g, konsentratsiya 80/500 = 16%.
• A va B shaharlar orasi 120 km. Ikki mashina 50 va 70 km/soat tezlik bilan bir-biriga qarab chiqdi. Uchrashuv 120 / 120 = 1 soatdan keyin.