Adabiyot fanidan DTM testlariga tayyorgarlik
Adabiyot fanidan DTM testi filologiya, jurnalistika, pedagogika va tarjimonlik kabi yoʻnalishlarga hujjat topshiruvchi abituriyentlar uchun yoʻnalish fani sifatida belgilangan. Test mumtoz oʻzbek adabiyotidan tortib zamonaviy davrgacha boʻlgan ijodkorlar, ularning asosiy asarlari va bosh qahramonlari boʻyicha bilimni tekshiradi. Savollar koʻpincha muallif, asar va qahramon oʻrtasidagi aniq mosliklarga qurilgan boʻladi, shuning uchun yuzaki tanishlik yetarli boʻlmaydi — har asarni kim yozgani va kimlar haqida ekanini aniq bilish talab etiladi.
Blok 30 ta savoldan iborat boʻladi, har toʻgʻri javob uchun tartibiga qarab 2,1 yoki 3,1 ball beriladi, notoʻgʻri javob esa ball ayirmaydi. Koʻp uchraydigan savol turi — berilgan asar yoki qahramon nomiga koʻra muallifni yoki aksincha, muallifga koʻra asarini aniqlash. Shu bilan birga badiiy tasvir vositalari, adabiy janrlar va ijodkorning yashagan davriga oid savollar ham muntazam uchrab turadi, shuning uchun bir mavzuga cheklanib qolmaslik kerak.
Tayyorgarlikni har ijodkorning eng mashhur bir-ikki asaridan boshlab, keyin bosh qahramonlar va davrga oid tafsilotlarga oʻtish maqsadga muvofiq. Quyida fan boʻyicha mavzular roʻyxati, namuna savollar, tayyorgarlik maslahatlari va koʻp uchraydigan xatolar keltirilgan. Ular tayyorgarlikni aniq va tizimli qurishga, shuningdek testda koʻp uchraydigan chalkashliklardan ehtiyot boʻlishga yordam beradi, natijada vaqtingiz behuda ketmaydi.
Test formati
| Savollar soni | 30 ta (yoʻnalish fani sifatida tanlanganda) |
|---|---|
| Ball tizimi | 2,1 yoki 3,1 ball/savol — tanlov tartibiga qarab |
| Savol turi | 4 variantli yopiq test |
| Koʻp uchraydigan format | Muallif-asar-qahramon mosligini aniqlash |
| Minus ball | Yoʻq — notoʻgʻri javob ball ayirmaydi |
| Qamrov | Mumtoz adabiyotdan zamonaviy davrgacha |
Asosiy mavzular
- Mumtoz oʻzbek adabiyoti: Alisher Navoiy ijodi
- Jadid adabiyoti vakillari va gʻoyalari
- Abdulla Qodiriy va oʻzbek romanchiligining shakllanishi
- Choʻlpon ijodi va "Kecha va kunduz" romani
- Oybek va Gʻafur Gʻulom ijodi
- Hamza Hakimzoda Niyoziy dramaturgiyasi
- XX asr ikkinchi yarmi sheʼriyati: Abdulla Oripov, Erkin Vohidov, Zulfiya
- Badiiy asar tahlili: mavzu, gʻoya, kompozitsiya
- Adabiy janrlar: doston, roman, qissa, hikoya, sheʼr
- Badiiy tasvir vositalari: metafora, tashbeh, mubolagʻa
- Repressiya qurboni boʻlgan ijodkorlar taqdiri
- Zamonaviy oʻzbek nasri va sheʼriyati
Bepul namuna savollar
1. Alisher Navoiyning 'Xamsa' asari nechta dostondan iborat?
- A3 ta
- B4 ta
- C5 ta
- D6 ta
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: C) 5 ta
'Xamsa' beshlik degan maʼnoni anglatadi va 'Hayrat ul-abror', 'Farhod va Shirin', 'Layli va Majnun', 'Sabʼai sayyor', 'Saddi Iskandariy' dostonlaridan tashkil topgan. Bu janr sharq adabiyotida xamsanavislik anʼanasini boshlab bergan.
2. 'Oʻtkan kunlar' romanining bosh qahramonlari kimlar?
- AAnvar va Raʼno
- BOtabek va Kumush
- CZebi va Akbarali
- DYusuf va Ahmad
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) Otabek va Kumush
Abdulla Qodiriyning bu romanida asosiy voqealar Otabek va Kumushning sevgisi hamda fojiali taqdiri atrofida rivojlanadi. Asar birinchi oʻzbek romani sifatida tan olingan.
3. 'Mehrobdan chayon' romani kim tomonidan yozilgan?
- AChoʻlpon
- BOybek
- CAbdulla Qodiriy
- DSaid Ahmad
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: C) Abdulla Qodiriy
'Mehrobdan chayon' — Abdulla Qodiriyning ikkinchi yirik romani boʻlib, unda Anvar va Raʼnoning taqdiri tarixiy voqealar fonida tasvirlangan. Muallif bu asarida ham oʻz davri jamiyatini tanqidiy tasvirlaydi.
4. 'Kecha va kunduz' romani muallifi kim?
- AAbdulla Qodiriy
- BChoʻlpon
- CHamza Hakimzoda Niyoziy
- DGʻafur Gʻulom
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) Choʻlpon
Romanni Abdulhamid Sulaymon oʻgʻli Choʻlpon yozgan, asar bosh qahramonlari Zebi va Akbarali orqali oʻz davri ziddiyatlarini ochib beradi. Asarning davomi muallif hayotidagi fojiali voqealar sabab tugallanmay qolgan.
5. 'Navoiy' romani qaysi ijodkorga tegishli?
- AOybek
- BErkin Vohidov
- CAbdulla Oripov
- DSaid Ahmad
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: A) Oybek
Oybek taxallusi bilan ijod qilgan Muso Toshmuhammad oʻgʻli 'Navoiy' romani muallifidir. Asarda buyuk shoirning hayoti va ijodiy muhiti badiiy tasvirlangan.
6. 'Shum bola' qissasi kim qalamiga mansub?
- AGʻafur Gʻulom
- BSaid Ahmad
- CAbdulla Qahhor
- DOybek
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: A) Gʻafur Gʻulom
'Shum bola' — Gʻafur Gʻulomning bolalik xotiralariga asoslangan mashhur qissasi. Asar yengil hazil uslubi va xalq tiliga yaqinligi bilan ajralib turadi.
7. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi matni muallifi kim?
- AErkin Vohidov
- BAbdulla Oripov
- CZulfiya
- DGʻafur Gʻulom
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) Abdulla Oripov
Davlat madhiyasining soʻzlarini shoir Abdulla Oripov yozgan, musiqasini Mutal Burhonov bastalagan. Madhiya matni Vatanga muhabbat mavzusida yozilgan.
8. Hamza Hakimzoda Niyoziy asosan qaysi adabiy sohada ijod qilgan?
- ARoman
- BDramaturgiya
- CTarixiy qissa
- DTarjima
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) Dramaturgiya
Hamza dramaturg sifatida 'Boy ila xizmatchi' kabi pyesalar yozgan va oʻzbek sovet teatri hamda adabiyoti asoschilaridan biri hisoblanadi. Uning ijodi ijtimoiy tengsizlik mavzusiga bagʻishlangan.
Tayyorgarlik maslahatlari
Muallif-asar jadvalini tuzing
Har ijodkorning asosiy asarlarini bitta jadvalga yozib chiqing: muallif, asar nomi, janri, bosh qahramonlari, yozilgan davri. Test koʻpincha aynan shu mosliklarni soʻraydi, shuning uchun jadval eng tez takrorlash vositasiga aylanadi. Jadvalni haftada bir marta yangilab, yangi oʻqigan yoki takrorlagan asarlaringizni muntazam qoʻshib boring, eskirgan yozuvlarni oʻchirmang.
Asarlarni qisqacha mazmunidan oʻqing
Barcha asarni toʻliq oʻqishga vaqt yetmasa, ishonchli qisqacha mazmun va tahlil manbalaridan foydalaning. Bosh qahramonlar, asosiy konflikt va gʻoyani albatta aniq belgilab oling. Bu usul vaqtni tejaydi, lekin asl matndan bir necha muhim iqtibos oʻqib chiqish tushunishni yanada chuqurlashtiradi va imtihonda esda qolishini sezilarli kuchaytiradi.
Davrlarga boʻlib tizimlashtiring
Adabiyotni mumtoz, jadid va zamonaviy davrlarga ajratib oʻrganing — har davrning oʻz vakillari, mavzulari va uslubi bor. Davr aniq bilinsa, notanish savolda ham toʻgʻri taxmin qilish ancha osonlashadi. Har davr uchun 3-4 ta eng muhim ijodkorni chuqur bilish testda barqaror natija olish uchun yetarli boʻladi.
Badiiy atamalarni misol bilan yodlang
Metafora, tashbeh, mubolagʻa kabi tushunchalarni faqat taʼrifi bilan emas, aniq asardan olingan misol bilan birga yodlang. Test koʻpincha atama nomini emas, berilgan parchadagi vositani aniqlashni soʻraydi. Har atamaga bitta oʻzbek adabiyotidan misol biriktirib qoʻysangiz, testdagi chalkashlik sezilarli kamayadi va toʻgʻri javobni ancha tezroq va ishonchliroq tanlaysiz.
Repressiya davri ijodkorlariga eʼtibor bering
Choʻlpon, Abdulla Qodiriy kabi 1938-yilda qatagʻon qurboni boʻlgan ijodkorlarning taqdiri testda tez-tez uchraydi. Ularning asosiy asarlari va hayot yoʻlidagi muhim sanalarni alohida ajratib oʻrganing. Bu mavzu koʻpincha bitta aniq, esda qolarli va bir maʼnoli javobga ega savol sifatida test ichida chiqadi, shu sabab uni oʻtkazib yubormang.
Ko'p uchraydigan xatolar
- Muallif va asar nomini bilib, lekin bosh qahramonlar ismini bilmasdan savolga notoʻgʻri javob beriladi.
- Oʻxshash ismli yoki oʻxshash mavzudagi qahramonlar turli romanlarda bir-biriga aralashtirib yuboriladi.
- Asarning yozilgan davri bilan voqealar sodir boʻlgan tarixiy davr farqlanmay, savolda adashiladi.
- Badiiy tasvir vositalarining taʼrifi yodlanadi-yu, asardagi aniq misolda uni topa olmaslik uchraydi.
- Faqat mashhur bir-ikki asarga eʼtibor qaratib, dasturdagi boshqa ijodkorlar butunlay eʼtibordan chetda qoladi.
Ko'p so'raladigan savollar
Adabiyot fanini DTMda kimlar tanlaydi?
Adabiyotdan tayyorlanishni qaysi asarlardan boshlash kerak?
Test qahramon ismlarini chuqur bilishni talab qiladimi?
Badiiy tasvir vositalarini qanday oʻrganish kerak?
GrowMockda Adabiyot mock testi qanday tuzilgan?
Natijangizni darhol ko'ring va zaif mavzularni aniqlang.