Rus tili fanidan DTM testlariga tayyorgarlik
Rus tili fanidan DTM testi filologiya, tarjimonlik va xalqaro yoʻnalishlarga hujjat topshiruvchi abituriyentlar uchun yoʻnalish fani sifatida tanlanadi. Test grammatika qoidalarini — kelishiklar, feʼl turlari, sifatdosh va ravishdoshni — amaliy holatda, toʻgʻri soʻz shaklini tanlash orqali tekshiradi. Bilim shunchaki qoidani yodlashda emas, uni jumla ichida qoʻllay olishda namoyon boʻladi, shuning uchun mashq qilish alohida ahamiyatga ega va koʻp vaqt talab qiladi.
Savol matni oʻzbek tilida, javob variantlari esa rus tilida beriladi — bu DTMning rasmiy formatiga toʻliq mos keladi. 30 ta savoldan iborat blok kelishik oxirlari, feʼl juftliklari, son bilan kelishik moslashuvi kabi mavzularni qamrab oladi. Har savol uchun toʻgʻri javob tartibiga qarab 2,1 yoki 3,1 ball beriladi, notoʻgʻri javob esa ball ayirmaydi, shuning uchun boʻsh qoldirmaslik har doim foydali hisoblanadi.
Tayyorgarlikni kelishik jadvali va feʼl juftliklaridan boshlash eng tez natija beradi, chunki bu ikki mavzu testning katta qismini tashkil etadi. Harakat feʼllari va sifatdosh-ravishdosh farqi ham testda muntazam uchraydigan, koʻpchilik chalkashtiradigan mavzular hisoblanadi. GrowMock ilovasida shu mavzular boʻyicha mock savollar tushuntirish bilan birga beriladi, natija esa qaysi qoidada koʻproq xato borligini aniq koʻrsatadi. Shu asosda keyingi mashqni toʻgʻri yoʻnaltirish mumkin boʻladi.
Test formati
| Savollar soni | 30 ta (yoʻnalish fani sifatida tanlanganda) |
|---|---|
| Ball tizimi | 2,1 yoki 3,1 ball/savol — tanlov tartibiga qarab |
| Savol tili | Savol oʻzbekcha, javob variantlari ruscha |
| Savol turi | 4 variantli yopiq test |
| Minus ball | Yoʻq — notoʻgʻri javob ball ayirmaydi |
| Asosiy qamrov | Grammatika (kelishik, feʼl, sifatdosh) va lugʻat |
Asosiy mavzular
- Otning kelishiklar boʻyicha turlanishi (падеж)
- Feʼlning tur xillari: tugallangan va tugallanmagan (вид глагола)
- Sifatdosh va ravishdosh (причастие va деепричастие)
- Sifatlarning qiyosiy va orttirma darajasi
- Son turkumi va uning kelishiklarda oʻzgarishi
- Olmoshlarning turlari va qoʻllanilishi
- Gap boʻlaklari va sodda gap tuzilishi
- Qoʻshma gap va bogʻlovchilar
- Feʼlning zamon shakllari: oʻtgan, hozirgi, kelasi
- Harakat feʼllari (глаголы движения)
- Rus tili lugʻati: sinonim va antonimlar
- Urgʻu va talaffuz qoidalari
Bepul namuna savollar
1. «Kniga» soʻzining roditelniy kelishikdagi (Р.п.) toʻgʻri shakli qaysi?
- Aкнига
- Bкниги
- Cкниге
- Dкнигу
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) книги
«Книга» soʻzi 1-turlanishga oid boʻlib, roditelniy kelishikda oxiri -и ga oʻzgaradi: книги. Bu shakl egalik yoki inkor maʼnosini bildirishda ishlatiladi.
2. «Pisatʼ» (yozmoq) feʼlining tugallangan (совершенный) turi qaysi?
- Aписать
- Bнаписать
- Cпишет
- Dнаписан
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) написать
«Писать» — tugallanmagan (несовершенный) tur, «написать» esa uning tugallangan (совершенный) juftligi. Tugallangan tur harakatning natijaga yetganini bildiradi.
3. «Oʻqiyotgan» maʼnosidagi sifatdosh (причастие) qaysi soʻz?
- Aчитал
- Bчитающий
- Cпрочитать
- Dчитая
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) читающий
«Читающий» — hozirgi zamon feʼl-sifatdosh boʻlib, «oʻqiyotgan» maʼnosini beradi. «Читая» esa ravishdosh (деепричастие) hisoblanadi va harakatning qoʻshimcha holatini bildiradi.
4. «Krasivaya» (chiroyli) sifatining qiyosiy darajasi qaysi?
- Aсамая красивая
- Bкрасивее
- Cкрасивый
- Dкрасиво
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) красивее
«Красивее» — sifatning qiyosiy (сравнительная) darajasi boʻlib, «koʻra chiroyliroq» maʼnosini beradi. Orttirma daraja esa «самая красивая» kabi soʻz birikmasi bilan hosil qilinadi.
5. «U maktabga boryapti» jumlasining toʻgʻri feʼl shakli qaysi?
- Aидёт
- Bходит
- Cшёл
- Dпойдёт
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: A) идёт
«Идёт» — bir tomonlama harakat feʼli boʻlib, hozirgi paytda sodir boʻlayotgan aniq harakatni bildiradi. «Ходит» esa doimiy yoki qatnov tarzidagi harakatni ifodalaydi.
6. «Pyatʼ knig» (besh kitob) birikmasidagi «книг» soʻzi qaysi kelishikda?
- AИменительный
- BРодительный
- CДательный
- DТворительный
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) Родительный
5 va undan katta sonlardan keyin ot roditelniy kelishik koʻplik shaklida keladi. Shuning uchun «книга» soʻzi «книг» shakliga oʻzgaradi.
7. «Dom» (uy) soʻzining koʻplikdagi toʻgʻri shakli qaysi?
- Aдом
- Bдома
- Cдомом
- Dдоме
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) дома
«Дом» soʻzi koʻplikda maxsus, urgʻusi siljigan shaklga ega: «дома» (uylar). Bu soʻz oxiri -а ga oʻzgaruvchi erkak jinsidagi otlar guruhiga kiradi.
8. «Bu mening stolim» jumlasidagi egalik olmoshining toʻgʻri shakli qaysi («стол» — erkak jinsi)?
- Aмоя
- Bмой
- Cмоё
- Dмои
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) мой
«Стол» soʻzi erkak jinsiga oid boʻlgani uchun egalik olmoshi ham erkak jinsidagi «мой» shaklini oladi. Ayol jinsidagi otlar bilan esa «моя» ishlatiladi, masalan «моя книга».
Tayyorgarlik maslahatlari
Kelishik oxirlarini jadval qiling
Oltita kelishikning birlik va koʻplikdagi oxirlarini bitta jadvalga tushiring — erkak, ayol va oʻrta jins uchun alohida ustun ajrating. Test koʻpincha aynan toʻgʻri oxirni tanlashni soʻraydi. Jadvalni har kuni bir necha daqiqa koʻzdan kechirish oxirlarni avtomatik tarzda esda saqlab qoladi va testda vaqtni sezilarli tejaydi.
Feʼl juftlarini birga oʻrganing
Har feʼlni yolgʻiz emas, tugallangan-tugallanmagan juftligi bilan birga yodlang: писать-написать, делать-сделать kabi. Juftlikni bilish zamon va harakat natijasi haqidagi savollarda toʻgʻri tanlov qilishga yordam beradi. Yangi feʼl uchraganda darhol juftini lugʻatdan qidirib toping va ikkalasini birga misol jumlada mashq qiling, farqini ovoz chiqarib aytib koʻring.
Harakat feʼllarini alohida ajrating
Идти-ходить, ехать-ездить kabi harakat feʼllari bir yoʻnalishli va koʻp yoʻnalishli maʼnoga ega. Bu farqni tushunmasdan testda deyarli har doim adashish mumkin. Har juftlik uchun oddiy misol jumla tuzib, farqni jonli holatda mustahkamlang — bu usul qoidani mexanik yodlashdan koʻra ancha samaraliroq va tezroq natija beradigan ishlaydi.
Sonlardan keyingi kelishikni mashq qiling
1, 2-4, 5 va undan koʻp sonlardan keyin ot turli kelishikda kelishini alohida mashq qiling — bu rus tilidagi eng koʻp xato qilinadigan qoidalardan biri. Har son guruhi uchun 3-4 ta misol yozib chiqing. Mashqni ovoz chiqarib takrorlash qoidani tezroq avtomatlashtiradi va testda ikkilanishni kamaytiradi.
Sifatdosh va ravishdoshni solishtiring
Причастие (sifatdosh) va деепричастие (ravishdosh) tashqi koʻrinishdan oʻxshash boʻlsa-da, vazifasi boshqa: biri otni, ikkinchisi feʼlni aniqlaydi. Ikkalasidan ham 3-5 tadan misol yozib, gapdagi vazifasini belgilang. Bu ikki tushunchani aralashtirish testdagi eng keng tarqalgan xatolardan biri hisoblanadi, shuning uchun ularga doim alohida vaqt va eʼtibor ajrating.
Ko'p uchraydigan xatolar
- Kelishik oxirlarini jins (erkak, ayol, oʻrta)ga qarab farqlamasdan, bitta shablon oxirni barcha soʻzga qoʻllash xatoga olib keladi.
- Tugallangan va tugallanmagan feʼl turini farqlamasdan, harakat natijasi haqidagi savolda notoʻgʻri javob tanlanadi.
- Harakat feʼllarida bir yoʻnalishli va koʻp yoʻnalishli maʼnoni aralashtirib yuborish keng tarqalgan xatolardan biri.
- «Пять книга» kabi sonlardan keyingi kelishikni bilmasdan hosil qilingan grammatik notoʻgʻri birikma toʻgʻri deb tanlanadi.
- Sifatdosh va ravishdoshning qaysi soʻzni — ot yoki feʼlni — aniqlashini bilmasdan, ikkalasi bir xil deb hisoblanadi.
Ko'p so'raladigan savollar
Rus tili fanini DTMda kimlar tanlaydi?
Nega savol oʻzbekcha, variantlar ruscha beriladi?
Rus tilidan tayyorgarlikni nimadan boshlash kerak?
Lugʻat boyligini qanday oshirish samarali?
GrowMockda Rus tili mock testi qanday ishlaydi?
Natijangizni darhol ko'ring va zaif mavzularni aniqlang.