Ona tili testlari — DTM formatiga tayyorlaning
Ona tili testlari DTM va Milliy sertifikat imtihonlarida eng ko'p savol beriladigan yo'nalishlardan biri hisoblanadi. Bu fan grammatika qoidalarini yodlashdan ko'ra, qoidani matnda qo'llay olishni tekshiradi: qo'shimchalarning to'g'ri turini tanlash, gap bo'laklarini ajratish, imlo xatolarini topish. Savollar odatda fonetika, morfologiya va sintaksisni alohida emas, bitta gap ichida birlashtirgan holda so'raydi, shu sababli yuzaki bilim yetarli bo'lmaydi. Tayyorgarlikda qoidalarni o'qishning o'zi kam foyda beradi — har kuni test formatida mashq qilish kerak bo'ladi.
Test odatda so'z tarkibi, qo'shimchalar, gap bo'laklari, qo'shma gaplar va imlo qoidalari bo'yicha savollarni o'z ichiga oladi. Ko'pchilik abituriyent aynan kelishik qo'shimchalari va qo'shma gap turlarini farqlashda qiynaladi, chunki bu mavzular maktab darsligida qisqa berilgan, lekin testda chuqurroq so'raladi. Ayniqsa tinish belgilarini to'g'ri qo'yish va sodda gapni qo'shma gapdan ajratish alohida savol sifatida tez-tez uchraydi. Har bir noto'g'ri javobning sababini tushunib olish, faqat to'g'ri javobni yodlashdan ko'ra ancha samaraliroq natija beradi.
GrowMock'dagi ona tili testlari aynan shu formatga mos tuzilgan: har savolda 4 ta variant, har biriga tushunarli izoh biriktirilgan. Natija darhol chiqadi va qaysi mavzuda ko'proq xato qilinganini ko'rsatadi, shuning uchun keyingi mashqni aynan zaif mavzudan boshlash mumkin bo'ladi. Bundan tashqari, har mavzu bo'yicha alohida statistika yuritiladi, bu esa tayyorgarlikni tasodifiy emas, maqsadli tarzda rejalashtirish imkonini beradi.
Test formati
| Savollar soni | 30 ta savol, mavzular bo'yicha aralash tartibda |
|---|---|
| Vaqt chegarasi | 30 daqiqa |
| Ball tizimi | Har to'g'ri javob — 1 ball, jami 30 ball |
| Savol turi | 4 variantli yopiq test, faqat bitta to'g'ri javob |
| Mavzu taqsimoti | Bitta mavzudan 4 tadan ortiq savol berilmaydi |
| Qaysi imtihonlarda uchraydi | DTM, Milliy sertifikat va maktab attestat imtihonlarida |
Asosiy mavzular
- Fonetika va bo'g'in qonuniyatlari
- Urg'u va uning o'rni
- Otlarning kelishik qo'shimchalari
- Otlarning egalik qo'shimchalari
- Sifat va son so'z turkumlari
- Fe'l mayllari va zamon shakllari
- Gap bo'laklari: ega, kesim, to'ldiruvchi
- Sodda va qo'shma gaplar
- Imlo qoidalari: jarangli va jarangsiz undoshlar
- Tinish belgilari
- Sinonim, antonim, omonimlar
- So'z yasalishi
Bepul namuna savollar
1. 'Bahor keldi.' gapida 'Bahor' so'zi gapning qaysi bo'lagi?
- AEga
- BKesim
- CTo'ldiruvchi
- DAniqlovchi
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: A) Ega
'Bahor' so'zi gapda harakatni bajaruvchi bosh bo'lak, ya'ni ega vazifasini bajarmoqda. 'Keldi' so'zi esa kesim bo'lib, ega haqida xabar beradi.
2. 'Kitoblar' so'zidagi '-lar' qo'shimchasi qanday qo'shimcha turiga kiradi?
- ASo'z yasovchi qo'shimcha
- BSon (ko'plik) qo'shimchasi
- CKelishik qo'shimchasi
- DEgalik qo'shimchasi
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) Son (ko'plik) qo'shimchasi
'-lar' qo'shimchasi otlarga qo'shilib ko'plik ma'nosini ifodalaydigan so'z o'zgartiruvchi qo'shimcha hisoblanadi. U yangi so'z yasamaydi, faqat mavjud so'zning shaklini o'zgartiradi, shuning uchun so'z yasovchi emas.
3. Qaysi qatorda barcha so'zlar imlo qoidalariga muvofiq to'g'ri yozilgan?
- Akitob, maktap, ko'p
- Bkitop, maktab, ko'p
- Ckitob, maktab, ko'p
- Dkitob, maktab, kop
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: C) kitob, maktab, ko'p
O'zbek tilida so'z oxiridagi jarangli 'b' va 'd' undoshlari talaffuzda jarangsizlanib eshitilsa ham, yozuvda asl holicha saqlanadi: 'kitob' va 'maktab' shunday yoziladi. 'Kitop', 'maktap' — talaffuzga ergashib yuborilgan xato, 'kop' esa 'ko'p' so'zidagi alohida 'o'' harfini tushirib qoldirgan xato yozuv.
4. 'Kitobni stoldan oldim.' gapida 'stoldan' so'zi qaysi kelishikda turibdi?
- AQaratqich kelishigi
- BTushum kelishigi
- CJo'nalish kelishigi
- DChiqish kelishigi
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: D) Chiqish kelishigi
'-dan' qo'shimchasi chiqish kelishigi qo'shimchasi bo'lib, harakatning boshlang'ich nuqtasini bildiradi. Tushum kelishigi '-ni' (kitobni) bilan, jo'nalish kelishigi esa '-ga/-ka/-qa' qo'shimchasi bilan ifodalanadi.
5. 'Chiroyli' so'zi qaysi so'z turkumiga mansub?
- AOt
- BSifat
- CRavish
- DSon
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: B) Sifat
'Chiroyli' so'zi predmetning belgisini bildirib, 'qanday?' so'rog'iga javob beradi, shuning uchun sifat turkumiga kiradi. Ot predmetni, ravish harakatning belgisini, son esa miqdorni bildiradi.
6. 'Agar erta kelsang, konsertni ko'rasan.' gapi qanday gap hisoblanadi?
- ASodda gap
- BBog'langan qo'shma gap
- CShart ergash gapli qo'shma gap
- DAjratilgan bo'lakli sodda gap
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: C) Shart ergash gapli qo'shma gap
Gapning birinchi qismi 'agar...sa' shakli orqali shartni bildirib, ikkinchi qism uchun ergash gap vazifasini bajaradi, shuning uchun bu shart ergash gapli qo'shma gap hisoblanadi. Bog'langan qo'shma gapda esa qismlar 'va, ammo, lekin' kabi teng bog'lovchilar bilan bog'lanadi.
7. 'Kitob' so'zi nechta bo'g'indan iborat?
- ABitta
- BUchta
- CTo'rtta
- DIkkita
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: D) Ikkita
'Kitob' so'zi 'ki-tob' tarzida ikkita bo'g'inga bo'linadi, chunki o'zbek tilida bo'g'inlar soni so'zdagi unlilar soniga teng bo'ladi, bu so'zda esa ikkita unli (i, o) bor. Shuning uchun to'g'ri javob ikkita bo'g'in hisoblanadi.
8. 'Katta' so'zining antonimini (zid ma'noli so'zini) toping.
- AKichik
- BUlkan
- CBaland
- DKeng
Javobni ko'rsatish
To'g'ri javob: A) Kichik
'Katta' so'zining zid ma'nosini 'kichik' so'zi ifodalaydi. 'Ulkan' esa 'katta'ga sinonim, 'baland' va 'keng' esa boshqa belgi turlarini bildiradi va to'g'ridan-to'g'ri antonim emas.
Tayyorgarlik maslahatlari
Qoidani matnda mashq qiling
Qoidani faqat yodlab qo'yish kifoya qilmaydi — uni jonli gaplarda qo'llashni mashq qiling. Har kuni 10-15 ta test savolini yeching va nima uchun aynan shu javob to'g'ri ekanini o'zingizga tushuntirib bering. Bu, ayniqsa, kelishik va egalik qo'shimchalari kabi bir-biriga o'xshash mavzularda katta farq qiladi. Shunda qoida xotirada emas, tushunchada qoladi va imtihonda tezroq eslab qolasiz.
Xato javoblarni alohida daftarga yozing
Yechgan har bir testdan keyin xato qilgan savollaringizni alohida daftarga ko'chirib yozing va izohini qayta o'qing. Bir hafta o'tgach o'sha daftarni qayta ko'rib chiqing — xuddi shu xatoni takrorlayotganingizni sezasiz. Bu ro'yxat imtihon oldidan qisqa takrorlash uchun eng qimmatli material bo'lib xizmat qiladi. Bu usul zaif mavzularni tezda aniqlashning eng ishonchli yo'li hisoblanadi.
Kelishik qo'shimchalarini jadval qiling
Oltita kelishikning nomi, so'rog'i va qo'shimchasini bitta jadvalga tushiring va uni ko'rinadigan joyga osib qo'ying. Har safar test yechayotganda gap ichidagi so'zga savol berib, qaysi kelishikda turganini aniqlashga harakat qiling. Bu jarayonni bir necha marta takrorlasangiz, kelishikni aniqlash tezligi sezilarli oshadi. Bir necha kundan so'ng bu amal ongingizda avtomatik tarzda bajariladigan bo'lib qoladi.
Gap bo'laklarini bosqichma-bosqich ajrating
Uzun va murakkab gaplarda avval kesimni, keyin egani, so'ng qolgan bo'laklarni toping — tartibni buzmang. Bu usul qo'shma gaplarda ham ishlaydi: avval nechta sodda gapdan tuzilganini aniqlang, so'ngra bog'lovchi vositani toping. Ayniqsa bog'lovchi so'zni to'g'ri aniqlash, gapning qo'shma gap turini belgilashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Shoshilinch javob berish ko'pincha aynan shu bosqichni tashlab ketishdan kelib chiqadi.
Imlo lug'atini yoningizda tuting
Ko'p uchraydigan qiyin so'zlar, masalan tutuq belgili yoki qo'sh undoshli so'zlar ro'yxatini tuzib, ularni muntazam takrorlang. Test paytida shubha tug'ilgan so'zni ovoz chiqarib o'qib ko'rish ko'pincha to'g'ri yozilishini his qilishga yordam beradi. Bunday ro'yxatni test oldidan qayta ko'zdan kechirish, imlo bo'yicha ballarni yo'qotmaslikka yordam beradi. Imlo xatolari boshqa mavzudagi savollarda ham ball yo'qotish sababi bo'lishi mumkin.
Ko'p uchraydigan xatolar
- Ko'p abituriyent kelishik qo'shimchalarini savolsiz, faqat shakliga qarab aniqlashga harakat qiladi va shu sababli xato qiladi.
- Qo'shma gap turlarini aniqlashda faqat bog'lovchi so'zga qarab, gapning umumiy mazmunini e'tiborsiz qoldirish keng tarqalgan xato hisoblanadi.
- Talaffuzga asoslanib yozish, ya'ni so'zni qanday eshitilsa shundoq yozish, imlo savollarida eng ko'p ball yo'qotadigan odat hisoblanadi.
- Vaqtni to'g'ri taqsimlamay, bitta qiyin savolga uzoq vaqt sarflab, oson savollarga vaqt qoldirmaslik test natijasini pasaytiradi.
- Izohni o'qimasdan keyingi savolga o'tish, xuddi shu xatoni test davomida bir necha marta takrorlashga olib keladi.
Ko'p so'raladigan savollar
Ona tili testiga qanday tayyorlanish kerak?
DTM ona tili testida nechta savol beriladi?
Ona tilidan eng ko'p xato qilinadigan mavzu qaysi?
Ona tili testini onlayn qayerda bepul yechish mumkin?
Gap bo'laklarini qanday tez va aniq ajratish mumkin?
Natijangizni darhol ko'ring va zaif mavzularni aniqlang.